نفخ کردن سگ ها و روش های درمان اورژانسی نفخ شکم سگ که باید بدانید!

نفخ سگ دو حالت کاملاً متفاوت دارد. در نفخ ساده معده فقط پر از گاز می‌شود و معمولاً با کمی زمان و مراقبت درست بهتر می‌شود. اما در پیچش معده (GDV) معده هم باد می‌کند و هم دور خودش می‌چرخد و می‌تواند در چند ساعت جان سگ را بگیرد. شکم سفت و بادکرده، عُق زدن بی‌نتیجه و بی‌قراری شدید یعنی خطر جدی است و فقط دامپزشک با عکس‌برداری می‌تواند این دو حالت را از هم جدا کند. در این راهنما می‌خوانید علائم نفخ سگ در هر مرحله چیست، برای نفخ شکم سگ چه چیزی خوب است، درمان خانگی نفخ خفیف تا کجا مجاز است، قرص دایمتیکون چه نقشی دارد و چه زمانی باید بی‌درنگ به دامپزشک رفت.

دانستن این نکته‌ها و مشورت به‌موقع با دامپزشک می‌تواند جان سگ‌تان را نجات دهد. یک پت شاپ خوب هم فقط جای خرید غذای سگ و لوازم جانبی نیست؛ می‌تواند در انتخاب غذا و روش غذا دادنی که خطر نفخ را کم می‌کند هم کمک‌تان کند.

نفخ سگ چیست؛ فرق نفخ ساده با پیچش معده (GDV)

به اتساع و پیچ‌خوردگی معده در اصطلاح پزشکی GDV می‌گویند. این وضعیت یکی از جدی‌ترین اورژانس‌های سگ‌هاست. در حالت خفیف، معده فقط پر از گاز، غذا یا مایع می‌شود و نمی‌چرخد؛ سگ ناراحت است اما معمولاً جانش در خطر فوری نیست. وقتی معدهٔ بادکرده دور محور خودش بچرخد، ورودی و خروجی آن بسته می‌شود، گاز راه خروج ندارد و جریان خون معده و اندام‌های اطراف قطع می‌شود. معدهٔ متسع به دیافراگم فشار می‌آورد، تنفس سخت می‌شود و سگ ممکن است خیلی سریع دچار شوک شود. به همین دلیل هر شک به نفخ باید جدی گرفته شود.

بسیاری از صاحبان سگ وقتی در اینترنت دنبال «بیماری سگ باد» می‌گردند، منظورشان همین نفخ و باد کردن شکم سگ است. جدول زیر تفاوت دو حالت را خلاصه می‌کند:

کدام سگ‌ها بیشتر در خطر نفخ هستند؟

نفخ در همهٔ نژادها دیده می‌شود، اما در سگ‌های بزرگ‌جثه و سینه‌عمیق شایع‌تر است. این عوامل خطر را جدی بگیرید:

• نژادهای بزرگ و سینه‌عمیق: مثل گریت دین، ژرمن شپرد، بوکسر، دالماسی، سنت برنارد و پودل استاندارد.
• سن بالاتر: با بالا رفتن سن، خطر پیچش معده بیشتر می‌شود.
• یک وعدهٔ حجیم در روز: خوردن کل غذای روزانه در یک وعده معده را یک‌باره پر می‌کند.
• تند خوردن: سگی که حریصانه غذا می‌خورد هوای زیادی می‌بلعد.
• فعالیت شدید نزدیک غذا: دویدن و بازی پرهیجان درست قبل یا بعد از غذا.
• سابقهٔ خانوادگی: اگر والدین یا هم‌خونی‌های سگ نفخ گرفته‌اند، او هم مستعدتر است.
• استرس و اضطراب: سگ‌های عصبی و مضطرب بیشتر در خطرند.

علائم نفخ در سگ کدام‌اند؟

در زمان نفخ، سگ رفتاری همراه با اضطراب نشان می‌دهد. ممکن است ناله کند، مدام راه برود، دراز بکشد و دوباره بلند شود یا بدنش را بکشد؛ انگار جای راحتی پیدا نمی‌کند. معمولاً چند ساعت بعد از غذا شکم به‌سرعت متورم و سفت می‌شود و اگر با انگشت به آن ضربه بزنید صدایی شبیه طبل می‌دهد.

مهم‌ترین علائم نفخ سگ این‌هاست:

• شکم بادکرده و سفت، به‌خصوص در سمت چپ و پشت دنده‌ها
• عُق زدن و تلاش مکرر برای استفراغ، بدون این‌که چیزی بیرون بیاید
• ترشح بزاق بیشتر از معمول و آب افتادن از دهان
• بی‌قراری، ناله و نگاه کردن مدام به شکم
• له‌له زدن و تنفس سخت و سریع
• بی‌میلی به غذا و حرکت آهسته
• در حالت شدید: لثهٔ رنگ‌پریده، خاکستری یا آبی، ضربان قلب تند، نبض ضعیف و ضعف یا افتادن

تنفس سخت در نفخ همراه با شکم سفت و عُق زدن است. اگر سگ‌تان بیشتر عطسه، سرفه یا آبریزش بینی دارد و شکمش طبیعی است، احتمالاً مشکل از جای دیگری است؛ در این صورت نشانه‌های سرماخوردگی سگ را هم بخوانید. با این حال اگر مطمئن نیستید، با دامپزشک تماس بگیرید.

هر وقت به نفخ شک کردید، سریع عمل کنید. سگ را به نزدیک‌ترین کلینیک دامپزشکی ببرید و همان ابتدا بگویید به نفخ مشکوک هستید. دامپزشک معمولاً اول از شکم عکس رادیولوژی می‌گیرد؛ همین تصویر است که نفخ ساده را از پیچش خطرناک معده جدا می‌کند.

مراحل نفخ در سگ و علائم هر فاز

نفخ معمولاً به‌تدریج شدیدتر می‌شود. سه نشانه به شما کمک می‌کند حدس بزنید سگ در چه مرحله‌ای است، هرچند تشخیص قطعی با دامپزشک است:

1. معاینهٔ رنگ لثه
2. بررسی ضربان قلب و نبض
3. توجه به میزان باد کردن و سفتی شکم

اگر سگ‌تان بعد از خوردن غذای مشکوک استفراغ یا اسهال هم دارد، مطلب مسمومیت غذایی سگ و راه‌های درمان آن را هم ببینید.

معاینهٔ رنگ لثه

لثهٔ سالم سگ صورتی یا قرمز کم‌رنگ است. اگر چند لحظه با انگشت روی لثه فشار بدهید، جای انگشت سفید می‌شود و بعد از برداشتن انگشت، رنگ صورتی معمولاً در کمتر از دو ثانیه برمی‌گردد. اگر لثه قرمز تیره، خاکستری، آبی یا سفید باشد، یا رنگش بعد از فشار خیلی کند برگردد یا اصلاً برنگردد، گردش خون سگ دچار مشکل شده است. لثهٔ سفیدی که رنگش برنمی‌گردد نشانهٔ مرحلهٔ بسیار خطرناک است و هر دقیقه اهمیت دارد.

فاز ۱

• سگ گوشه‌گیر و بی‌قرار می‌شود؛ له‌له زدن و ترشح بزاق شروع می‌شود.
• گاه‌به‌گاه تلاش بی‌نتیجه برای استفراغ می‌کند.
• شکم کم‌کم بزرگ‌تر می‌شود.

فاز ۲

• بی‌قراری شدید و ناله؛ له‌له زدن مداوم می‌شود.
• عُق زدن‌ها پشت سر هم و با فاصلهٔ کوتاه تکرار می‌شوند.
• رنگ لثه تغییر می‌کند.
• ضربان قلب بالا می‌رود.
• شکم بزرگ و سفت است و با ضربه صدای طبل می‌دهد.

فاز ۳

• لثه‌ها سفید یا آبی می‌شوند.
• سگ توان ایستادن ندارد یا هنگام راه رفتن پاهایش می‌لرزد.
• شکم بسیار بزرگ و سفت است.
• ضربان قلب خیلی تند و نبض بسیار ضعیف است؛ سگ ممکن است از حال برود.

هر سه فاز اورژانسی‌اند. حتی در فاز ۱ هم منتظر بدتر شدن نمانید، چون فاصلهٔ فاز ۱ تا ۳ ممکن است کوتاه باشد.

نبض و ضربان قلب سگ در زمان نفخ

اگر گوشی پزشکی ندارید، با دست هم می‌توانید ضربان قلب را بشمارید؛ اما داشتن یک گوشی پزشکی ساده در جعبهٔ کمک‌های اولیه کار را دقیق‌تر می‌کند. بهترین جا برای حس کردن ضربان، سمت چپ قفسهٔ سینه، درست پشت آرنج است. کف دست یا دو انگشت را آن‌جا بگذارید، ضربان‌ها را در ۱۰ ثانیه بشمارید و عدد را در ۶ ضرب کنید تا ضربان در دقیقه به دست بیاید.

ضربان قلب سگ بالغ در حال استراحت معمولاً بین حدود ۶۰ تا ۱۴۰ ضربه در دقیقه است؛ سگ‌های کوچک‌تر و توله‌ها ضربان بالاتری دارند و سگ‌های بزرگ پایین‌تر. بهتر است وقتی سگ سالم و آرام است یک بار ضربانش را بشمارید تا عدد عادی او را بدانید. ضربان بعد از بازی و فعالیت هم طبیعتاً بالاتر است، پس هر دو را جداگانه بشناسید.

برای گرفتن نبض، بهترین نقطه سرخرگ ران در سطح داخلی پای عقب است؛ درست جایی که پا به بدن وصل می‌شود. دو انگشت را آرام روی این ناحیه بگذارید تا ضربان را حس کنید و مثل ضربان قلب بشمارید. به قدرت نبض هم دقت کنید، نه فقط تعدادش. ضربان تند همراه با نبض ضعیف و لثهٔ رنگ‌پریده از نشانه‌های شوک است.

اگر علائم نفخ را دیدیم چه کنیم؟

1. آرامش خود را حفظ کنید و علائم را سریع بررسی کنید: شکم، رنگ لثه، ضربان قلب و عُق زدن.
2. همین حالا با دامپزشک یا نزدیک‌ترین کلینیک شبانه‌روزی تماس بگیرید و علائم را دقیق بگویید تا برای رسیدن شما آماده شوند.
3. سگ را بی‌درنگ به کلینیک ببرید. در هر فازی که باشد منتظر بهتر شدن نمانید. پیچش معده با هیچ کار خانگی باز نمی‌شود.
4. به سگ غذا ندهید و اجازه ندهید یک‌باره مقدار زیادی آب بنوشد.
5. سعی نکنید سگ را وادار به استفراغ کنید و هیچ داروی انسانی یا آب‌نمک و مادهٔ دیگری به او ندهید.
6. سگ را با احتیاط جابه‌جا کنید؛ از فشار دادن یا بلند کردن او از ناحیهٔ شکم خودداری کنید.

گاهی شکم بادکرده و عُق زدن به خاطر بلعیدن جسم خارجی و انسداد روده است، نه پیچش معده. اگر سگ‌تان عادت به جویدن و بلعیدن چیزهای عجیب دارد، مطلب علت سنگ خوردن سگ‌ها و راه‌های جلوگیری از آن را بخوانید؛ این حالت هم به دامپزشک نیاز دارد.

برای نفخ شکم سگ چی خوبه؟ درمان خانگی نفخ خفیف

درمان خانگی فقط برای نفخ خفیف قابل قبول است؛ یعنی وقتی شکم فقط کمی باد کرده، سگ سرحال و هوشیار است، عُق نمی‌زند، لثه‌اش صورتی است و شاید فقط گاز یا قاروقور شکم دارد. در این حالت این کارها معمولاً کمک می‌کنند:

• پیاده‌روی آرام و کوتاه: چند دقیقه راه رفتن آهسته حرکت روده را تحریک می‌کند و به خروج گاز کمک می‌کند. دویدن و بازی شدید ممنوع است.
• وعدهٔ بعدی کوچک‌تر و کمی دیرتر: به معده فرصت بدهید و غذای روزانه را در چند وعدهٔ کوچک بدهید.
• آب کافی، اما نه یک‌باره: آب تازه در دسترس باشد ولی نگذارید حجم زیادی را یک‌جا سر بکشد.
• کدو حلوایی ساده: مقدار کمی کدوی حلوایی آب‌پز، بدون نمک و ادویه، به نظم گوارش کمک می‌کند؛ دربارهٔ خواص کدو حلوایی برای گوارش سگ بیشتر بخوانید.
• پروبیوتیک و مکمل گوارشی: برخی سگ‌ها با مکمل‌های حاوی پروبیوتیک گوارش آرام‌تری دارند؛ برای انتخاب مناسب، مکمل‌های گوارشی و ویتامین سگ را ببینید و با دامپزشک مشورت کنید.
• حذف عامل نفخ: اگر نفخ بعد از خوراکی تازه یا تغییر غذا شروع شده، آن را کنار بگذارید.

این کارها جایگزین دامپزشک نیستند. اگر شکم سفت شد، سگ عُق زد، بی‌قرار شد یا ظرف چند ساعت بهتر نشد، دیگر جای درمان خانگی نیست و باید فوراً به دامپزشک بروید.

قرص دایمتیکون (سیمتیکون) برای نفخ سگ کاربرد دارد؟

دایمتیکون و سیمتیکون داروهای ضدنفخی هستند که حباب‌های گاز در معده و روده را به هم می‌چسبانند تا راحت‌تر دفع شوند. گاهی دامپزشک آن را برای نفخ خفیف و گازی سگ تجویز می‌کند. اما این دارو پیچش معده را باز نمی‌کند و از آن هم به‌طور قطعی پیشگیری نمی‌کند. شکل دارو، دوز و دفعات مصرف به وزن، سن و شرایط سگ بستگی دارد، پس فقط با تجویز دامپزشک بدهید. اگر علائم فاز ۲ یا ۳ را می‌بینید، وقت را با قرص دادن هدر ندهید و مستقیم به کلینیک بروید.

علت باد کردن، سفت شدن و داغی شکم سگ چیست؟

چند عامل رایج پشت نفخ و سفت شدن ناگهانی شکم سگ است:

• خوردن سریع و حریصانه که باعث بلعیدن هوای زیاد می‌شود
• خوردن مقدار زیادی غذا یا آب در یک وعده
• ورزش شدید درست قبل یا بعد از غذا
• تغییر ناگهانی نوع غذا
• خوردن غذای فاسد، پسماند یا مواد تخمیرشونده
• بلعیدن جسم خارجی که مسیر گوارش را می‌بندد
• مشکلات گوارشی زمینه‌ای، به‌ویژه در سگ‌های مسن‌تر

داغی موضعی شکم معمولاً همراه با سفتی و درد دیده می‌شود و می‌تواند نشانهٔ التهاب یا فشار داخلی باشد؛ در این حالت تعلل نکنید و با دامپزشک تماس بگیرید. برای آشنایی با مشکلات گوارشی که ریشه در غذا دارند، بیماری‌های گوارشی مرتبط با غذا در سگ‌ها را هم بخوانید.

دامپزشک برای درمان نفخ و پیچش معده چه می‌کند؟

درمان نفخ شدید و پیچش معده کار تیم دامپزشکی است و به وسایل، دارو و مهارت نیاز دارد. دامپزشک معمولاً این مراحل را پیش می‌برد:

1. معاینه و عکس رادیولوژی برای تشخیص نفخ ساده از پیچش معده.
2. درمان شوک با سرم رگی و داروهای لازم.
3. تخلیهٔ گاز معده با لولهٔ معده یا با سوزن.
4. جراحی در صورت پیچش، برای برگرداندن معده به جای خودش و بررسی آسیب اندام‌ها.
5. گاستروپکسی، یعنی دوختن معده به دیوارهٔ شکم تا احتمال پیچش دوباره کم شود.
6. مراقبت و پایش بعد از درمان، از جمله کنترل ضربان قلب، چون ممکن است چند روز بعد هم مشکلاتی پیش بیاید.

لوله‌گذاری معده

در این روش دامپزشک یک لولهٔ مخصوص و نرم را که طولش را قبلاً با اندازهٔ بدن سگ سنجیده، با کمک مادهٔ لغزنده‌کننده از راه دهان و مری به معده می‌رساند تا گاز و مایعات خارج شوند. در پیچش معده، گاهی لوله اصلاً از محل پیچ‌خوردگی رد نمی‌شود. انجام این کار در خانه خطرناک است: لوله ممکن است وارد نای شود و مایعات به ریه برسد، یا دیوارهٔ مری یا معده را پاره کند. سگی که درد شدید دارد هم ممکن است گاز بگیرد. به همین دلیل لوله‌گذاری معده را فقط به دامپزشک بسپارید.

تروکار زدن (تخلیهٔ گاز با سوزن)

وقتی لوله وارد معده نمی‌شود، دامپزشک ممکن است با یک سوزن یا کاتتر استریل از پهلوی شکم وارد معده شود تا فشار گاز سریع کم شود. این کار در محیط کلینیک و با شناخت دقیق محل معده انجام می‌شود. اگر صاحب سگ آن را در خانه امتحان کند، سوزن ممکن است به طحال یا رگ‌های بزرگ بخورد یا محتویات معده وارد حفرهٔ شکم شود و عفونت شدید (پریتونیت) ایجاد کند. پس به‌جای این کار، وقت را برای رساندن سگ به کلینیک بگذارید.

چیزی که خودتان می‌توانید آماده کنید یک جعبهٔ کمک‌های اولیهٔ ساده است: شمارهٔ دامپزشک و یک کلینیک شبانه‌روزی، گوشی پزشکی برای شمردن ضربان قلب، چند حوله و پتو برای جابه‌جایی سگ، و یک برنامهٔ از پیش مشخص برای رسیدن سریع به کلینیک. برای نژادهای مستعد این آمادگی واقعاً حیاتی است.

چطور از نفخ سگ پیشگیری کنیم؟

چند تغییر ساده در روال روزانه خطر نفخ را در سگ‌های مستعد کم می‌کند:

• وعده‌های کوچک‌تر: غذای روزانه را به‌جای یک وعدهٔ حجیم در دو یا سه وعده بدهید.
• کند کردن سرعت خوردن: برای سگی که حریصانه می‌خورد، از کاسهٔ کندخوری استفاده کنید یا غذا را روی سطح بزرگ‌تری پخش کنید.
• استراحت بعد از غذا: بعد از غذا حداقل یک ساعت از دویدن و بازی شدید دور باشد و قبل از غذا هم ورزش سنگین نکند.
• آب نوشیدن آرام: نگذارید بعد از ورزش حجم زیادی آب را یک‌باره سر بکشد. برای آشنایی با آب‌هایی که برای سگ مناسب نیستند، انواع آب خطرناک برای سگ را بخوانید. بسیاری از صاحبان سگ هم می‌پرسند آیا خوردن یخ برای سگ مضر است؛ پاسخ آن را در مطلب جداگانه آورده‌ایم.
• تغییر تدریجی غذا: غذای جدید را طی چند روز و به‌تدریج با غذای قبلی مخلوط کنید.
• دور نگه داشتن زباله و غذای فاسد از دسترس سگ.
• کاهش استرس هنگام غذا خوردن؛ به‌ویژه در خانه‌هایی که چند سگ دارند، هر سگ جای جداگانه و آرامی برای غذا داشته باشد.

برای نژادهای بزرگ و سینه‌عمیق، انتخاب غذای مخصوص همان اندازه هم مهم است؛ مثلاً غذای خشک توله سگ نژاد بزرگ رفلکس با طعم بره و برنج برای همین گروه تهیه شده است. برای تنظیم ساعت وعده‌ها و فاصلهٔ مناسب آن‌ها با ورزش، زمان و روش درست غذا دادن به سگ را بخوانید. اگر هنگام آموزش از خوراکی استفاده می‌کنید، تکه‌های کوچک بدهید نه یک مشت بزرگ؛ گزینه‌های مناسب را در تشویقی و مکمل غذایی سگ ببینید.

در سگ‌های خیلی مستعد، دامپزشک ممکن است گاستروپکسی پیشگیرانه را پیشنهاد کند. این جراحی را گاهی هم‌زمان با عقیم‌سازی انجام می‌دهند تا سگ دو بار بیهوش نشود. اگر قصد عقیم کردن سگ‌تان را دارید، مطلب روش‌های عقیم کردن سگ ماده را بخوانید و دربارهٔ گاستروپکسی هم از دامپزشک بپرسید.

نتیجه‌گیری

نفخ سگ گاهی فقط کمی گاز است و گاهی یک اورژانس مرگبار. نفخ خفیف را می‌توان با پیاده‌روی آرام، وعده‌های کوچک‌تر و مراقبت ساده مدیریت کرد، اما شکم سفت و طبل‌مانند، عُق زدن بی‌نتیجه، بی‌قراری شدید و تغییر رنگ لثه یعنی باید بی‌درنگ به دامپزشک رفت. کارهایی مثل لوله‌گذاری معده و تروکار زدن را هم به دامپزشک بسپارید. با وعده‌های کوچک، کند کردن سرعت غذا خوردن و استراحت بعد از غذا می‌توانید خطر نفخ را کم کنید. برای غذا، کاسهٔ کندخوری و لوازم مراقبتی هم می‌توانید از پت شاپ سگ کمک بگیرید.

پرسش‌های پرتکرار

برای نفخ شکم سگ چی خوبه؟

اگر نفخ خفیف است و سگ سرحال است، پیاده‌روی آرام و کوتاه، کوچک‌تر کردن وعدهٔ بعدی و کمی کدو حلوایی آب‌پز ساده معمولاً کمک می‌کند. دارو، از جمله ضدنفخ‌ها، فقط با نظر دامپزشک داده شود. اگر شکم سفت است یا سگ عُق می‌زند، هیچ کار خانگی کافی نیست و باید فوراً به دامپزشک بروید.

بیماری سگ باد چیست؟

منظور از «باد کردن» یا «سگ باد» معمولاً نفخ معده است؛ یعنی پر شدن معده از گاز، غذا یا مایع. اگر معدهٔ بادکرده دور خودش بچرخد، به آن پیچش معده یا GDV می‌گویند که یک اورژانس جدی است. این مشکل در نژادهای بزرگ و سینه‌عمیق شایع‌تر است.

درمان خانگی نفخ سگ چیست؟

درمان خانگی فقط برای نفخ خفیف است: پیاده‌روی آرام، وعده‌های کوچک‌تر، دسترسی به آب بدون نوشیدن یک‌باره و حذف خوراکی‌ای که باعث نفخ شده. وادار کردن سگ به استفراغ، دادن داروی انسانی و لوله‌گذاری یا سوزن زدن در خانه خطرناک است. اگر حال سگ در چند ساعت بهتر نشد یا بدتر شد، به دامپزشک مراجعه کنید.

قرص دایمتیکون برای سگ مناسب است؟

دایمتیکون و سیمتیکون حباب‌های گاز را کم می‌کنند و ممکن است در نفخ خفیف و گازی کمی به راحتی سگ کمک کنند. اما پیچش معده را درمان نمی‌کنند. دوز و دفعات مصرف به وزن و شرایط سگ بستگی دارد، پس فقط با تجویز دامپزشک بدهید.

علائم نفخ سگ چیست؟

شکم متورم و سفتی که با ضربه صدای طبل می‌دهد، عُق زدن بی‌نتیجه، ترشح بزاق زیاد، بی‌قراری و ناله، تنفس سخت و بی‌اشتهایی از علائم اصلی نفخ سگ هستند. در موارد شدید لثه رنگ‌پریده، خاکستری یا آبی می‌شود و سگ ضعیف می‌شود یا از حال می‌رود.

شکم سفت و بادکردهٔ سگ همیشه یعنی پیچش معده است؟

نه لزوماً؛ شکم بادکرده ممکن است از پرخوری، گاز یا انسداد روده هم باشد. اما چون فقط دامپزشک با عکس رادیولوژی می‌تواند این حالت‌ها را از هم جدا کند، هر وقت شکم سگ ناگهان سفت و بادکرده شد، با دامپزشک تماس بگیرید و سگ را برای معاینه ببرید.