چقدر از هوش گربه‌ها می‌دانید؟ گربه شما چقدر باهوش است؟

هوش گربه خیلی بیشتر از چیزی است که بسیاری تصور می‌کنند. گربه‌ها نام خود را از کلمات دیگر تشخیص می‌دهند، صدای صاحبشان را می‌شناسند، برنامه روزانه خانه را به خاطر می‌سپارند و می‌توانند با آزمون و خطا یاد بگیرند که دستگیره در را پایین بکشند. با این حال هیچ عدد علمی پذیرفته‌شده‌ای به اسم «IQ گربه» وجود ندارد و هوش گربه را باید با رفتارهایش سنجید، نه با یک نمره. در این مطلب از مجله پت‌خرید می‌گوییم هوش گربه چقدر است، نسبت به انسان و سگ چه جایگاهی دارد، گربه‌ها چه چیزهایی را می‌فهمند و چطور می‌توانید با چند آزمایش ساده در خانه، هوش گربه خودتان را محک بزنید.

هوش گربه چقدر است و آیا IQ گربه قابل اندازه‌گیری است؟

آزمون IQ برای انسان طراحی شده و بر پایه زبان، ریاضی و استدلال کلامی است. چنین آزمونی برای گربه وجود ندارد. عددهایی که گاهی در اینترنت به عنوان «IQ گربه» دیده می‌شوند، پشتوانه علمی ندارند و نباید جدی گرفته شوند.

پژوهشگران به جای یک نمره کلی، توانایی‌های جداگانه گربه را بررسی می‌کنند؛ مثلاً حافظه، حل مسئله، یادگیری از تجربه و فهم نشانه‌های انسان. نتیجه این بررسی‌ها نشان می‌دهد گربه‌ها در کارهایی که به زندگی روزمره و بقای آن‌ها مربوط است، مثل پیدا کردن غذا، به خاطر سپردن مکان‌ها و تشخیص آدم‌های آشنا، توانایی خوبی دارند.

مشکل دیگر این است که گربه‌ها برای راضی کردن ما کار نمی‌کنند. اگر در یک آزمایش انگیزه‌ای نداشته باشند، همکاری نمی‌کنند. برای همین سنجیدن هوش گربه در آزمایشگاه سخت است و بخش زیادی از آنچه درباره زیرکی گربه‌ها می‌دانیم از مشاهده رفتارشان در خانه به دست آمده است.

نمونه‌ای آشنا برای بسیاری از صاحبان گربه: گربه‌ای که هر روز صبح سر یک ساعت مشخص بیدار می‌شود، می‌داند بعد از آماده شدن صبحانه نوبت باز شدن در است و اگر کسی در را باز نکند، خودش یاد می‌گیرد دستگیره را پایین بکشد. گربه‌ای که با جمله‌هایی مثل «بیا تو» یا «وقت غذاست» به سمت شما می‌آید، شاید معنای کلمات را مثل ما نفهمد، اما ارتباط بین آن صدا و اتفاق بعدی را یاد گرفته است. این همان یادگیری از تجربه است که پایه هوش گربه‌هاست.

هوش گربه نسبت به انسان

گاهی گفته می‌شود هوش گربه با یک کودک خردسال قابل مقایسه است. این مقایسه فقط یک تصویر ذهنی تقریبی است، نه یک اندازه‌گیری علمی. گربه و انسان مغز و نیازهای کاملاً متفاوتی دارند و هر کدام برای زندگی خودش ساخته شده است.

تفاوت‌های اصلی هوش گربه با انسان:

• زبان: گربه زبان به معنای انسانی ندارد. او صداها و لحن‌ها را با اتفاق‌ها مرتبط می‌کند، اما جمله نمی‌سازد و مفاهیم انتزاعی را مثل انسان درک نمی‌کند.
• حواس: گربه در شنوایی، بویایی و دیدن حرکت در نور کم از انسان بسیار تواناتر است. بخش بزرگی از «هوش» گربه در استفاده سریع از همین حواس دیده می‌شود.
• یادگیری: گربه بیشتر از راه تجربه و تکرار یاد می‌گیرد: کاری انجام می‌دهد، نتیجه را می‌بیند و آن را به خاطر می‌سپارد.
• برنامه‌ریزی بلندمدت: شواهدی وجود ندارد که گربه مثل انسان برای آینده دور برنامه‌ریزی کند؛ تمرکز او روی نیازهای همین حالا و الگوهای تکراری روزانه است.

پس سؤال «گربه چقدر از انسان کم‌هوش‌تر است» سؤال دقیقی نیست. درست‌تر این است که بگوییم گربه در کارهایی که برای زندگی‌اش لازم است، بسیار ماهر است.

مقایسه هوش سگ و گربه

چیزی که با اطمینان می‌دانیم این است که گربه‌ها به هیچ وجه کم‌هوش نیستند؛ فقط هوششان را به شکل دیگری نشان می‌دهند. در بعضی منابع قدیمی آمده که قشر مغز گربه نسبت به سگ تقریباً دو برابر سلول عصبی دارد. این ادعا درست نیست؛ پژوهش‌های جدیدتر نشان داده‌اند که سگ‌ها در قشر مغز خود نورون‌های بیشتری از گربه‌ها دارند. البته تعداد نورون به‌تنهایی تعیین نمی‌کند کدام حیوان «باهوش‌تر» است.

در یک آزمایش شناخته‌شده، به سگ‌ها و گربه‌ها معمایی ساده داده شد تا با حل آن غذا بگیرند. هر دو حیوان معمای قابل حل را حل کردند. اما وقتی معما غیرقابل حل شد، سگ‌ها به صاحبشان نگاه می‌کردند تا کمک بگیرند، در حالی که گربه‌ها به تلاش خودشان ادامه می‌دادند. همچنین مشاهده شده که گربه‌ها مثل سگ‌ها می‌توانند اشاره دست انسان را دنبال کنند و به جایی که اشاره شده بروند.

توانایی	گربه	سگ
همکاری با انسان	مستقل‌تر؛ وقتی انگیزه داشته باشد همکاری می‌کند	تمایل زیادی به تعامل و انجام خواسته صاحب دارد
حل مسئله	بیشتر خودش تلاش می‌کند	زودتر از انسان کمک می‌خواهد
دنبال کردن اشاره انسان	می‌تواند	می‌تواند
آموزش‌پذیری	با پاداش مناسب، ترفندهای ساده را یاد می‌گیرد	معمولاً راحت‌تر و سریع‌تر آموزش می‌بیند
استقلال و خودکفایی	زیاد	وابستگی بیشتر به انسان

بخش زیادی از آنچه به عنوان «هوش سگ» در رتبه‌بندی نژادها سنجیده می‌شود، در واقع علاقه سگ به همکاری با انسان و انجام دستورهای اوست. گربه این انگیزه را کمتر دارد و به همین دلیل در این نوع آزمون‌ها کم‌هوش‌تر به نظر می‌رسد، در حالی که این فقط تفاوت در شخصیت و انگیزه است. اگر می‌خواهید این بحث را کامل‌تر دنبال کنید، مطلب سگ باهوش‌تر است یا گربه را بخوانید.

میزان فهم گربه‌ها: گربه چه چیزهایی را می‌فهمد؟

گربه‌ها خیلی بیشتر از آنچه نشان می‌دهند به اطرافشان توجه دارند. این‌ها چیزهایی است که گربه‌ها معمولاً می‌فهمند:

• نام خودشان: پژوهش‌ها نشان داده‌اند گربه‌ها نام خود را از کلمات مشابه تشخیص می‌دهند، حتی اگر همیشه جواب ندهند. درباره این موضوع در مطلب آیا گربه‌ها نام خود را می‌دانند بیشتر بخوانید.
• صدای صاحبشان: گربه صدای صاحبش را از صدای غریبه‌ها تشخیص می‌دهد، هرچند ممکن است فقط با تکان دادن گوش یا سر واکنش نشان دهد.
• برنامه روزانه: ساعت غذا، ساعت بیدار شدن شما و صدای باز شدن کیسه غذا را به خاطر می‌سپارند.
• علت و معلول: یاد می‌گیرند کدام کار به نتیجه می‌رسد؛ مثلاً میو کردن کنار ظرف غذا یا پایین کشیدن دستگیره در.
• حال و لحن شما: بسیاری از گربه‌ها به لحن آرام یا عصبی صاحبشان واکنش متفاوتی نشان می‌دهند.
• تغییرات خانه: جابه‌جایی وسایل، آمدن مهمان یا حیوان جدید را سریع متوجه می‌شوند.

اینکه گربه‌ها درباره صاحبانشان چه برداشتی دارند هم موضوع جالبی است؛ در مطلب گربه‌ها در مورد ما چه فکری می‌کنند به آن پرداخته‌ایم.

چگونه می‌توان هوش گربه را سنجید؟

هیچ آزمون خانگی هوش گربه را دقیق اندازه نمی‌گیرد، اما با مشاهده پنج توانایی زیر می‌توانید تصویر خوبی از زیرکی گربه خود به دست آورید. یادتان باشد هر گربه شخصیت متفاوتی دارد و نتیجه این آزمایش‌ها بیشتر برای شناخت بهتر اوست تا مقایسه با دیگران.

۱- هوش اجتماعی گربه

گربه‌ها برخلاف تصور رایج، حیوانات اجتماعی‌ای هستند، فقط به شکل متفاوتی از سگ. سگ‌ها رفتارهای اجتماعی نمایانی دارند: وقتی وارد خانه می‌شوید به استقبالتان می‌دوند و کنارتان می‌نشینند. این رفتارها نشانه علاقه و وابستگی است و نباید آن را با «هوش» یکی دانست.

بسیاری از گربه‌ها هم هنگام ورود صاحبشان به استقبال می‌آیند و در خانه دنبال او راه می‌روند. ارتباط اجتماعی گربه معمولاً آرام‌تر و کمتر نمایشی است، اما این نه نشانه هوش بالاست و نه کم‌هوشی. شوخی معروفی میان صاحبان گربه هست که می‌گوید: ما صاحب سگ‌ها هستیم، اما گربه‌ها صاحب ما هستند.

آزمایش کنید:

• وقتی گربه را به اسم صدا می‌زنید، سرش را برمی‌گرداند یا به سمت شما می‌آید؟
• هنگام برگشتن شما به خانه، به استقبالتان می‌آید؟
• برای نوازش شدن، خودش کنار شما روی مبل می‌آید؟

بیشتر بدانید: ۱۰ دلیل برای اینکه گربه شما باید در خانه بماند

۲- مهارت‌های بقا و استقلال

گربه‌ها ذاتاً به خود متکی‌اند. اجداد آن‌ها شکارچیانی تنها بودند و خودشان غذا پیدا می‌کردند. سگ‌ها در شرایط سخت بیشتر به جلب توجه و کمک انسان متکی‌اند. این به معنای کم‌هوشی سگ نیست؛ فقط نشان می‌دهد دو حیوان راه‌های متفاوتی برای بقا دارند.

با این حال استقلال گربه به این معنا نیست که گربه خانگی بیرون از خانه یا تنها به‌خوبی از پس خودش برمی‌آید. گربه خانگی با خطرهای خیابان، بیماری و کمبود غذا روبه‌رو می‌شود و به مراقبت شما نیاز دارد.

آزمایش کنید:

• آیا گربه شما بدون یادآوری از ظرف خاک گربه استفاده می‌کند و جای آب و غذایش را می‌داند؟
• وقتی چند ساعت تنهاست، خودش را سرگرم می‌کند و آرام می‌ماند؟
• اگر غذایش دیر شود، راهی برای خبر دادن به شما پیدا می‌کند؟

نکته مهم: حتی گربه‌ای که خیلی مستقل است را نباید یک آخر هفته کامل بدون سر زدن تنها گذاشت. ممکن است آب بریزد، ظرف غذا خالی شود یا اتفاقی برایش بیفتد. اگر سفر می‌روید، بهتر است کسی هر روز به او سر بزند. پیش از آوردن گربه به خانه، ۱۰ نکته‌ای که باید قبل از پذیرفتن مسئولیت گربه بدانید را هم بخوانید.

۳- حافظه

گربه‌ها معمولاً حافظه خوبی دارند. در خانه‌هایی که چند گربه با هم زندگی می‌کنند و هر کدام جای مشخصی برای غذا خوردن دارند، اغلب هر گربه دقیقاً می‌داند کجا باید منتظر غذایش بماند. بسیاری از گربه‌ها روزشان را طبق یک برنامه ثابت تنظیم می‌کنند و ساعت بیدار شدن و غذا خوردن را به خاطر می‌سپارند.

همین حافظه باعث می‌شود گربه‌ها به تغییر برنامه حساس باشند. غذا دادن در ساعت‌های متفاوت، تغییر شیفت کاری صاحب یا حتی بیشتر خوابیدن او در روز تعطیل ممکن است گربه را بی‌قرار کند. اگر گربه شما شب‌ها شما را بیدار می‌کند، مطلب چگونه گربه را بخوابانیم و از شب‌گردی منع کنیم به کارتان می‌آید.

آزمایش کنید:

1. در حالی که گربه نگاه می‌کند، یک تکه غذای خشک یا تشویقی را زیر یک بالش کوچک یا تکه کاغذ روی زمین بگذارید.
2. گربه را چند دقیقه از آن اتاق بیرون ببرید.
3. او را برگردانید و ببینید مستقیم سراغ جای غذا می‌رود یا نه.

برای این آزمایش یک خوراکی کوچک و محبوب انتخاب کنید؛ در مطلب بهترین تشویقی گربه گزینه‌های مناسب را معرفی کرده‌ایم.

۴- قابلیت آموزش

گربه‌ها با پاداش مناسب می‌توانند ترفندهای مختلفی یاد بگیرند؛ مثلاً نشستن با فرمان، بالا بردن پنجه، دراز کشیدن یا آمدن با صدا زدن. تفاوت اصلی با سگ در انگیزه است. سگ برای نوازش و تحسین صاحبش هم تلاش می‌کند، اما برای بیشتر گربه‌ها نوازش سر انگیزه کافی نیست و خوراکی خوشمزه یا بازی بیشتر جواب می‌دهد.

گربه‌ای که خودش را برای یادگیری یک فرمان به زحمت نمی‌اندازد، لزوماً کم‌هوش نیست. معمولاً یعنی پاداش برایش ارزش کافی نداشته یا جلسه آموزش طولانی و خسته‌کننده بوده است.

آزمایش کنید:

• یک ترفند ساده مثل «نشستن» یا «دست دادن» انتخاب کنید.
• هر بار که گربه کار درست را انجام داد، فوراً یک تشویقی کوچک بدهید.
• جلسه‌ها را چند دقیقه‌ای و روزانه نگه دارید.
• اگر گربه بعد از چند روز ترفند را یاد گرفت، قدرت یادگیری خوبی دارد. اگر یاد نگرفت، پاداش یا روش را عوض کنید؛ این به معنای کم‌هوشی او نیست.

۵- نشان دادن نارضایتی و توجه به تغییرات

گربه‌ها معمولاً خیلی واضح نشان می‌دهند از چه چیزی ناراضی‌اند؛ مثلاً از غذای جدید یا از حضور یک آدم یا حیوان تازه در خانه. آن‌ها با صداهای مختلف، از میوی آرام تا صداهای بلند و کشیده، و با رفتارهایی مثل دوری کردن یا نخوردن غذا نظرشان را ابراز می‌کنند. سگ‌ها معمولاً کمتر از تغییرات روزمره ناراحت می‌شوند یا نارضایتی را این‌قدر آشکار نشان نمی‌دهند.

آزمایش کنید:

• آیا گربه شما متوجه جابه‌جایی وسایل یا یک فرش تازه می‌شود و آن را بو و بررسی می‌کند؟
• به تغییر جای بستر یا ظرف غذایش واکنش نشان می‌دهد؟
• وقتی از چیزی ناراضی است، راه مشخصی برای نشان دادنش دارد؟

اگر جواب‌ها مثبت است، گربه شما به محیطش دقت زیادی دارد. اما اگر تغییرات باعث پنهان شدن طولانی، کم‌اشتهایی یا رفتارهای غیرعادی شود، ممکن است گربه دچار استرس شده باشد. نشانه‌ها و راه‌های کمک به او را در مطلب نشانه‌های استرس در گربه ببینید و اگر این حال ادامه داشت، با دامپزشک مشورت کنید.

در نهایت باید پذیرفت که هنوز روش دقیقی برای ارزیابی هوش گربه‌ها وجود ندارد و بخش زیادی از شواهد زیرکی آن‌ها از تجربه صاحبانشان می‌آید، نه از آزمایش‌های علمی.

چطور ذهن گربه را فعال نگه داریم؟

هوش گربه وقتی بهتر دیده می‌شود که ذهنش درگیر باشد. گربه‌ای که روزها حوصله‌اش سر می‌رود ممکن است بی‌حال شود یا به وسایل خانه آسیب بزند. این کارها به فعال ماندن ذهن گربه کمک می‌کند:

• بازی روزانه: با اسباب‌بازی گربه مثل چوب‌پر یا توپ، چند جلسه کوتاه در روز با او بازی کنید تا غریزه شکار را تمرین کند.
• غذا به شکل معما: بخشی از غذا را در اسباب‌بازی‌های معمایی یا جاهای مختلف خانه بگذارید تا برای پیدا کردنش فکر کند.
• آموزش ترفند: جلسه‌های کوتاه آموزش با تشویقی هم ذهن او را فعال می‌کند و هم رابطه شما را محکم‌تر.
• جای بلند و پنجره: گربه‌ها دوست دارند از بالا محیط را زیر نظر بگیرند و تماشای بیرون از پنجره برایشان سرگرم‌کننده است.
• تغذیه مناسب: غذای کامل و باکیفیت پایه سلامت جسم و ذهن است؛ برای انتخاب آن مطلب راهنمای خرید بهترین غذای خشک گربه را بخوانید.

اگر گربه‌ای که قبلاً فعال و کنجکاو بود ناگهان بی‌علاقه، گوشه‌گیر یا گیج شد، این تغییر را جدی بگیرید. تغییر ناگهانی رفتار ممکن است نشانه بیماری، درد یا افسردگی باشد و بهتر است دامپزشک او را معاینه کند. در گربه‌های مسن هم کاهش تدریجی توانایی‌های ذهنی ممکن است رخ دهد که دامپزشک می‌تواند درباره آن راهنمایی کند.

برای تهیه اسباب‌بازی، غذا و لوازم مورد نیاز، سری به پت‌شاپ آنلاین گربه بزنید. مطالب بیشتر درباره رفتار و نگهداری گربه را هم در مجله پت‌خرید بخوانید؛ مثلاً اینکه آیا خروپف کردن گربه‌ها طبیعی است. بخشی از نکات این مطلب با راهنماهای منتشرشده در PetMD هم‌خوان است.

پرسش‌های پرتکرار

هوش گربه چقدر است؟

هوش گربه را نمی‌توان با یک عدد بیان کرد. گربه‌ها در حافظه، حل مسئله ساده، یادگیری از تجربه و تشخیص آدم‌ها و صداهای آشنا توانایی خوبی دارند. آن‌ها در کارهایی که به زندگی روزمره‌شان مربوط است بسیار زیرک‌اند.

IQ گربه چند است؟

آزمون IQ برای انسان طراحی شده و برای گربه عدد علمی پذیرفته‌شده‌ای وجود ندارد. عددهایی که در اینترنت به عنوان IQ گربه منتشر می‌شوند پشتوانه علمی ندارند. پژوهشگران به جای یک نمره، توانایی‌های جداگانه گربه را بررسی می‌کنند.

هوش گربه نسبت به انسان چقدر است؟

گاهی هوش گربه را با یک کودک خردسال مقایسه می‌کنند، اما این فقط تشبیهی تقریبی است. گربه زبان و تفکر انتزاعی انسان را ندارد، ولی در شنوایی، بویایی و واکنش سریع به حرکت از انسان تواناتر است. مقایسه مستقیم این دو چندان دقیق نیست.

میزان فهم گربه‌ها چقدر است؟ آیا حرف ما را می‌فهمند؟

گربه‌ها نام خود و صدای صاحبشان را تشخیص می‌دهند و ارتباط بعضی کلمات و لحن‌ها را با اتفاق‌های بعدی یاد می‌گیرند. مثلاً می‌فهمند جمله‌ای که هر روز موقع غذا دادن می‌گویید یعنی وقت غذاست. اما معنای جمله‌ها را مثل انسان درک نمی‌کنند.

گربه باهوش‌تر است یا سگ؟

هیچ‌کدام به طور کلی باهوش‌تر نیست؛ هر کدام در زمینه‌ای قوی‌ترند. سگ‌ها در همکاری با انسان و آموزش‌پذیری جلوترند و گربه‌ها در استقلال و حل مسئله به تنهایی. سگ‌ها در قشر مغز نورون‌های بیشتری دارند، اما این به‌تنهایی معیار هوش نیست.

از کجا بفهمیم گربه ما باهوش است؟

به رفتارهایش دقت کنید: آیا به اسمش واکنش نشان می‌دهد، جای غذای پنهان‌شده را به یاد می‌آورد، ترفند ساده‌ای را با تشویقی یاد می‌گیرد یا راهی برای باز کردن در پیدا می‌کند؟ این‌ها نشانه‌های هوش و کنجکاوی گربه است.