مراقبت از بچه گربه های بی مادر ؛ چطور از گربه یتیم نگهداری کنیم؟

اگر یک بچه‌گربهٔ تازه متولد یا بی‌مادر پیدا کرده‌اید، اولویت اول گرم نگه داشتن اوست، نه شیر دادن فوری؛ بچه‌گربهٔ سرد نمی‌تواند شیر را هضم کند و ممکن است دچار افت قند خون شود. بعد از تثبیت دما، بسته به سنش هر ۲ تا ۵ ساعت، شب و روز، با شیشهٔ مخصوص یا قطره‌چکان و با شیر خشک مخصوص بچه‌گربه (نه شیر گاو) تغذیه‌اش کنید؛ جدول دقیق دفعات و مقدار شیر بر اساس سن را هم در همین راهنما می‌بینید. در ادامه قدم‌به‌قدم پیدا کردن مادر واقعی، گرم کردن، شیر دادن، کمک به دفع، بهداشت، مراحل رشد تا شیرگیری کامل، اشتباهات رایج و علائم خطری که باید سریع به دامپزشک مراجعه کنید را هم توضیح می‌دهیم.

چطور مطمئن شویم بچه گربه واقعاً بی‌مادر است؟

پیش از هر اقدامی چند دقیقه از دور مراقب باشید. خیلی وقت‌ها مادر گربه برای شکار غذا یا پیدا کردن جای امن‌تر موقتاً بچه‌هایش را ترک می‌کند و ساعتی بعد برمی‌گردد. اگر بعد از چند ساعت مادر برنگشت، بچه‌گربه‌ها سرد، لاغر و بی‌قرار بودند یا مدام جیغ می‌زدند، احتمالاً واقعاً بی‌مادر شده‌اند و باید دخالت کنید. گاهی هم مادر واقعاً برنمی‌گردد؛ بیماری، استرس شدید، اولین زایمان یا تصادف از دلایل شایع رها شدن بچه‌گربه‌هاست. اگر گربهٔ مادرِ شما بوده و ناگهان خانه را ترک کرده، خواندن مطلب علت رفتن گربه از خانه ممکن است به بازگشت او کمک کند و شرایط را برای بچه‌ها راحت‌تر کند.

چطور مادر گربه را پیدا کنیم؟

پیش از جدا کردن قطعی بچه‌گربه از محل، این چند نکته را بررسی کنید: اطراف همان نقطه، زیر ماشین‌ها، پستوها و بوته‌های نزدیک را برای مادر یا خواهر و برادرهای هم‌لانه بگردید؛ اگر جای بچه‌گربه امن است، بهتر است او را همان‌جا بگذارید و از فاصلهٔ دور چند ساعت دیگر هم سر بزنید، چون مادر معمولاً هنگام حضور انسان نزدیک نمی‌شود. از همسایه‌ها و مغازه‌های اطراف بپرسید که آیا گربهٔ ماده‌ای را در آن محدوده دیده‌اند یا نه. اگر بعد از یک شب کامل مادر برنگشت و بچه‌گربه همچنان سرد و بی‌قرار بود، دیگر می‌توانید با اطمینان او را به‌عنوان بچه‌گربهٔ بی‌مادر نگهداری کنید.

قدم اول: گرم نگه داشتن بچه گربه بر اساس سن

بچه‌گربهٔ تازه متولد نمی‌تواند دمای بدنش را خودش تنظیم کند و سرما برایش خطرناک‌تر از گرسنگی است. دما را متناسب با سن تنظیم کنید:

برای گرم نگه داشتن می‌توانید یک بطری آب گرم پیچیده‌شده در حوله زیر لانه بگذارید، طوری که بچه‌گربه بتواند در صورت گرم شدن بیش از حد از آن فاصله بگیرد. هیچ‌وقت منبع گرمای مستقیم و داغ زیر بدنش نگذارید، چون امکان سوختگی هست. برای اطمینان از دمای مناسب، گوش و پنجه‌اش را لمس کنید؛ اگر سرد بودند، هنوز به گرمای بیشتری نیاز دارد.

شیر دادن به بچه گربه بی مادر

برای شیر دادن به بچه‌گربهٔ بی‌مادر فقط از شیر خشک مخصوص بچه‌گربه (کیتن میلک ریپلیسر) استفاده کنید، نه شیر گاو یا شیر انسان؛ این شیر را با شیشهٔ مخصوص یا قطره‌چکان و بسته به سنش هر ۲ تا ۵ ساعت، شب و روز، به او بدهید. در ادامه دایه‌گیری، دلیل ممنوعیت شیر گاو، جدول دقیق دوز و دفعات بر اساس سن و روش درست شیر دادن را می‌خوانید.

کمک گرفتن از دایه برای به سرپرستی گرفتن

بهترین راه نگهداری از بچه‌گربه‌های بی‌مادر، استفاده از یک دایه است. این دایه لازم نیست حتماً گربه باشد؛ بعضی از سگ‌های ماده بدون هیچ مشکلی به بچه‌گربه‌ها شیر می‌دهند. اگر با مشکلی مواجه شدید با دامپزشک مشورت کنید، زیرا او بهتر می‌داند از کجا می‌توانید برای بچه‌گربه‌هایتان دایه پیدا کنید. اگر دایه‌ای پیدا کردید، توجه کنید نیاز غذایی گربهٔ شیرده هم بالا می‌رود؛ نکات مطلب بهترین غذا برای گربه باردار دربارهٔ تغذیهٔ دوران بارداری و شیردهی تا حد زیادی برای این گربه‌ها هم کاربرد دارد. مراقبت از این‌گونه بچه‌گربه‌ها نیازمند صبر و بردباری زیاد است.

چرا شیر گاو گزینهٔ مناسبی نیست

هضم شیر گاو برای بچه‌گربه‌ها سخت است و می‌تواند باعث اسهال و افت شدید آب بدن شود. گزینهٔ درست و امن، شیر خشک مخصوص بچه‌گربه است که ترکیبش برای دستگاه گوارش حساس بچه‌گربه طراحی شده؛ برای نمونه شیر خشک مخصوص بچه گربه که طبق دستور روی بسته‌بندی آماده می‌شود. اگر واقعاً به این محصول یا معادلش دسترسی نداشتید و شرایط اضطراری بود، برخی منابع قدیمی ترکیبی موقت از شیر گاو، روغن کبد ماهی، گلوکز و عصارهٔ گوشت را پیشنهاد می‌کنند؛ اما این فقط یک راه‌حل موقت و اضطراری است، نه جایگزین دائمی، و پیش از استفاده حتماً با دامپزشک مشورت کنید.

بچه گربه چقدر و هر چند وقت شیر بخورد؟

شیر یا محلول را تا دمای بدن گربه، یعنی حدود ۳۸.۵ درجهٔ سانتی‌گراد گرم کنید. دفعات و مقدار تقریبی هر وعده بر اساس سن، به‌طور کلی این‌طور است:

این اعداد فقط یک راهنمای تقریبی و کلی‌اند و بسته به وزن واقعی و نوع شیر خشک مصرفی فرق می‌کنند؛ برای دوز دقیق حتماً دستورالعمل روی بستهٔ محصول را بخوانید و در صورت شک با دامپزشک مشورت کنید.

نحوهٔ صحیح شیر دادن

بچه‌گربه را با قطره‌چکان یا بطری پستانک‌دار و در حالت رو به شکم (نه به‌پشت، مثل نوزاد انسان) تغذیه کنید. اجازه دهید خودش شیر را بمکد و هرگز آن را با فشار داخل دهانش نریزید، چون ممکن است وارد ریه شود و باعث خفگی یا عفونت ریوی گردد. بعد از هر وعده، با یک دستمال نرم دور دهانش را پاک کنید و به‌آرامی پشتش را چند ثانیه ماساژ دهید تا هوای اضافه‌ای که همراه شیر خورده، بیرون بیاید؛ این کار احتمال نفخ و برگرداندن شیر را کم می‌کند.

افت قند خون؛ علامتی که نباید نادیده گرفت

بچه‌گربه‌های خیلی کوچک ذخیرهٔ انرژی کمی دارند و اگر یک یا چند وعدهٔ شیر را نخورند، به‌سرعت دچار افت قند خون می‌شوند. علائمش شامل بی‌حالی شدید، سردی بدن، لرزش خفیف و بی‌میلی کامل به شیر خوردن است. اگر بچه‌گربه هنوز کمی هوشیار است، طبق توصیهٔ رایج در مراقبت‌های اضطراری حیوانات، می‌توانید کمی محلول قند یا عسل رقیق‌شده را با انگشت روی لثه‌اش بمالید تا قند خونش سریع بالا برود، سپس بدون فوت وقت با دامپزشک تماس بگیرید یا او را به کلینیک برسانید. اگر بچه‌گربه کاملاً بی‌هوش یا بی‌پاسخ است، هیچ‌چیزی از راه دهان به او ندهید و فوراً به دامپزشک مراجعه کنید؛ این حالت یک اورژانس واقعی است.

کمک به دفع ادرار و مدفوع بچه گربه

بچه‌گربه تا حدود سه هفتگی نمی‌تواند خودش دفع کند و مادر معمولاً این کار را با لیسیدن انجام می‌دهد. شما هم باید بعد از هر وعدهٔ غذا، شکم و اطراف مقعدش را با یک حولهٔ گرم، مرطوب و کمی زبر به آرامی ماساژ دهید. این کار سیستم گوارشی‌اش را تحریک می‌کند و به ادرار و حرکت روده کمک می‌کند؛ بدون این مرحله ممکن است بچه‌گربه دچار یبوست یا نفخ شود.

بهداشت و تمیز نگه داشتن بچه گربه

در حالت عادی مادر گربه با لیسیدن، بدن بچه‌اش را تمیز نگه می‌دارد. در نبود مادر، بعد از هر وعدهٔ غذا با یک پارچهٔ نرم و کمی مرطوب صورت و بدنش را پاک کنید تا شیر خشک روی پوستش نماند. حمام کامل تا چند هفتگی توصیه نمی‌شود، چون بچه‌گربه به‌سختی می‌تواند دمای بدنش را بعد از خیس شدن حفظ کند.

علائم خطر؛ چه زمانی به دامپزشک مراجعه کنیم؟

اگر بچه گربه شیر نخورد چه کنیم؟ این یکی از پرتکرارترین دغدغه‌های نگهداری بچه‌گربهٔ بی‌مادر است. اگر بچه‌گربه شیر نمی‌خورد، بی‌حال و سرد است، وزن اضافه نمی‌کند یا وزن کم می‌کند، اسهال یا استفراغ دارد، یا لثه و زبانش رنگ‌پریده شده، این‌ها علائم هشداردهنده‌اند و باید هرچه زودتر به دامپزشک مراجعه کنید. وزن‌گیری روزانه یکی از بهترین شاخص‌های سلامت بچه‌گربه است؛ کافی است هر روز در یک ساعت مشخص با یک ترازوی آشپزخانهٔ ساده وزنش کنید و عدد را یادداشت کنید. بچه‌گربهٔ سالم معمولاً هر روز چند گرم اضافه می‌کند؛ اگر وزن دو روز پیاپی ثابت ماند یا کم شد، آن را جدی بگیرید، حتی اگر ظاهراً سالم به‌نظر برسد. هیچ توصیهٔ خانگی جای معاینهٔ دامپزشک را نمی‌گیرد.

یکی از مشکلات شایع در بچه‌گربه‌های بی‌مادر، عفونت چشم است؛ چشم‌ها ممکن است چسبیده یا ترشح‌دار شوند. برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ علائم و نحوهٔ برخورد با این مشکل، مطلب عفونت چشم در بچه گربه های تازه متولد شده را بخوانید.

نکتهٔ جالب دیگر این‌که بچه‌گربه‌های تازه متولد بیشتر ساعت شبانه‌روز را می‌خوابند و این کاملاً طبیعی است؛ این خواب زیاد با خواب بیش‌ازحد یک گربهٔ بالغ بیمار فرق دارد. برای تشخیص مرز بین خواب طبیعی و علامت بیماری، مطلب علت خواب زیاد در گربه ها ؛ چرا گربه بیش از حد معمول می خوابد؟ را هم بخوانید.

مراحل رشد بچه گربه از تولد تا شیرگیری کامل

سرعت رشد هر بچه‌گربه کمی متفاوت است، اما یک نمای کلی از مراحل رشد به شما کمک می‌کند بفهمید بچه‌گربه‌تان در چه مرحله‌ای است:

اگر بچه‌گربه‌ای نسبت به این جدول عقب‌تر به‌نظر می‌رسد یا رشدش متوقف شده، بهترین کار مشورت با دامپزشک است تا علت را پیدا کند.

نیازهای رفتاری و اجتماعی بچه گربه‌های دست‌پرورده

بچه‌گربه‌ای که بدون خواهر و برادر و مادر بزرگ می‌شود، ممکن است بعضی رفتارهای اجتماعی مثل کنترل شدت گاز گرفتن و بازی را دیرتر یاد بگیرد. تا جایی که می‌شود در تعامل با او لمس و صدای آرام داشته باشید و اگر بچه‌گربهٔ دیگری هم‌سن او در دسترس بود، امکان بازی با او را فراهم کنید. از حدود چهار تا پنج هفتگی که بازی گروهی را شروع می‌کند، چند تکه اسباب‌بازی‌های مناسب گربه مثل توپ‌های سبک یا موش‌های پارچه‌ای هم به تخلیهٔ انرژی و یادگیری رفتار طبیعی شکار کمک می‌کند. این تعامل‌ها به رشد رفتاری طبیعی‌ترش کمک می‌کند.

از شیرخوارگی تا غذای جامد: مرحلهٔ شیرگیری

از حدود سه تا چهار هفتگی، بچه‌گربه کم‌کم دندان درمی‌آورد و می‌توانید شیرگیری را شروع کنید. ابتدا کمی غذای گربه از نوع مخصوص بچه‌گربه را با شیر خشک مخلوط کنید تا حالت خمیری پیدا کند و کم‌کم غلظتش را کم کنید تا کاملاً به غذای جامد عادت کند. به‌جای غذای خشک نرم‌شده می‌توانید از انواع سوپ و کنسرو گربه هم استفاده کنید، چون بافت نرم‌ترشان برای دندان‌های تازه‌درآمده راحت‌تر است. برای شروع، محصولی مثل غذای خشک مادر و بچه گربه رفلکس پلاس یا غذای خشک بچه گربه پروپلن که هر دو مخصوص همین بازهٔ سنی فرموله شده‌اند، گزینه‌های مطمئنی هستند؛ برای دیدن انتخاب‌های بیشتر از برندهای خارجی، مطلب بهترین غذای خشک گربه خارجی هم کمک‌تان می‌کند. اگر بعد از تغییر غذا بچه‌گربه دچار معدهٔ حساس یا اسهال شد، دامپزشک ممکن است موقتاً غذایی مثل کنسرو موس درمانی مخصوص گربه‌های با معدهٔ حساس تجویز کند؛ خودسرانه سراغ غذاهای درمانی نروید. در این مرحله به یک ظرف آب و غذای کم‌عمق و مناسب اندازهٔ بچه‌گربه نیاز دارید تا هم راحت غذا بخورد و هم به آب تازه دسترسی داشته باشد.

حدود همین سن، بچه‌گربه می‌تواند شروع به استفاده از خاک کند. برای این کار به یک توالت و ظرف خاک گربه کم‌عمق و انواع خاک گربه کم‌گردوغبار و نرم نیاز دارید؛ ظرف را در دسترس بگذارید و اجازه دهید خودش یاد بگیرد، چون معمولاً غریزی این کار را انجام می‌دهد. برای نظافت روزانه هم یک بیلچهٔ خاک گربه کارتان را راحت می‌کند. برای انتخاب و آماده‌سازی درست خاک، مطلب نکاتی در مورد انتخاب و آماده سازی خاک گربه را بخوانید و برای دوری از خطاهای رایج، مطلب اشتباهات رایج دربارهٔ خاک گربه را هم ببینید. اگر می‌خواهید هزینهٔ این دوره را کمتر کنید، مطلب روش ساخت خاک گربه در خانه را هم بخوانید؛ گرچه برای بچه‌گربه‌های خیلی کوچک، خاک تجاری نرم و کم‌گردوغبار معمولاً امن‌تر است.

اشتباهات رایج در نگهداری بچه گربه بی مادر

• دادن شیر گاو خالص به‌جای شیر خشک مخصوص بچه گربه
• فراموش کردن گرم نگه داشتن قبل از شیر دادن
• فشار دادن بطری یا قطره‌چکان و ریختن سریع شیر در دهانش
• ندادن کمک به دفع ادرار و مدفوع در هفته‌های اول
• استفاده از دوز یا دفعات نامناسب با سن بچه گربه
• وزن نکردن روزانه و غافل شدن از افت وزن
• نادیده گرفتن علائم افت قند خون تا وقتی بچه‌گربه کاملاً بی‌حال شود
• دیر بردن پیش دامپزشک وقتی بچه گربه شیر نمی‌خورد یا بی‌حال است
• شروع زودهنگام حمام کامل پیش از آنکه بتواند دمای بدنش را حفظ کند
• تغییر ناگهانی نوع غذا در دورهٔ شیرگیری بدون گذار تدریجی

چه وسایلی برای نگهداری بچه گربه بی مادر لازم دارید؟

برای این دورهٔ حساس معمولاً به شیر خشک مخصوص بچه‌گربه، بطری یا قطره‌چکان تغذیه، حولهٔ نرم، دماسنج و بعدتر ظرف غذا و خاک کم‌عمق نیاز دارید. اگر بچه‌گربه دیر وزن می‌گیرد یا دامپزشک رشد کندتر از حد معمول تشخیص دهد، گاهی یک مکمل و ویتامین گربه مناسب سن او هم به برنامهٔ غذایی اضافه می‌شود؛ این کار را فقط با نظر دامپزشک انجام دهید. اگر می‌خواهید یک‌جا این وسایل و باقی لوازم و تجهیزات گربه را ببینید و بر اساس سن و نیاز بچه‌گربه‌تان انتخاب کنید، در پت‌شاپ پت‌خرید مجموعهٔ کاملی از این محصولات موجود است.

وقتی بچه‌گربه از این مرحله عبور کرد و به یک بچه‌گربهٔ فعال و کنجکاو تبدیل شد، نگهداری روزمره‌اش قوانین دیگری دارد؛ برای ادامهٔ مسیر مطلب نگهداری از بچه گربه و نکاتی که حتما باید رعایت کنید را هم بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

هر چند وقت یک‌بار باید به بچه گربه بی‌مادر شیر داد؟

در هفتهٔ اول معمولاً هر ۲ ساعت، شب و روز؛ از هفتهٔ دوم به بعد فاصله کم‌کم به ۳ تا ۵ ساعت می‌رسد. جدول کامل دفعات و مقدار تقریبی هر وعده را در بخش «شیر دادن به بچه گربه بی مادر» همین مطلب ببینید و برای برنامهٔ دقیق متناسب با وزن، با دامپزشک مشورت کنید.

اگر بچه گربه شیر نخورد چه کنیم؟

اگر بچه‌گربه یک یا دو وعدهٔ پشت‌سرهم شیر نخورد، بی‌حال شد، سرد به‌نظر رسید یا لثه و زبانش رنگ‌پریده شد، این‌ها علامت هشدارند و نباید منتظر ماند. در این شرایط اول او را گرم کنید، دوباره شیر دادن را با شیشه یا قطره‌چکان امتحان کنید و در همان حال با دامپزشک تماس بگیرید؛ تأخیر در بچه‌گربه‌های خیلی کوچک می‌تواند در عرض چند ساعت خطرناک شود.

گربهٔ مادر چه زمانی بچه‌هایش را رها می‌کند؟

معمولاً وقتی مادر بیمار باشد، دچار استرس شدید شود، برای اولین بار زایمان کرده باشد یا در اثر تصادف و حوادث از بچه‌ها جدا بیفتد. گاهی هم فقط چند ساعت برای شکار یا پیدا کردن جای امن‌تر غایب می‌شود و برمی‌گردد؛ به همین دلیل پیش از هر اقدامی چند ساعت از دور مراقب باشید و مطمئن شوید واقعاً برنمی‌گردد.

آیا شیر گاو برای بچه گربه مضر است؟

شیر گاو برای دستگاه گوارش حساس بچه‌گربه مناسب نیست و می‌تواند باعث اسهال شود. شیر خشک مخصوص بچه‌گربه گزینهٔ امن‌تر و توصیه‌شده است.

از چه سنی بچه گربه می‌تواند غذای جامد بخورد؟

معمولاً از حدود سه تا چهار هفتگی می‌توان شیرگیری تدریجی را با مخلوط غذای نرم و شیر شروع کرد و کم‌کم به غذای جامد رساند؛ شیرگیری کامل معمولاً تا ۶ تا ۸ هفتگی طول می‌کشد.