آشنایی با معده پرندگان ؛ معده پرنده ها چطور کار می کند؟
در این مطلب می‌خوانید:
معده پرنده برخلاف معده انسان از دو بخش جدا ساخته شده است: پیشمعده که شیره گوارشی ترشح میکند و سنگدان که با دیواره عضلانی محکمش غذا را آسیاب میکند. پرندگان دندان ندارند و همین سنگدان کار جویدن را برایشان انجام میدهد. آشنایی با معده پرندگان کمک میکند اگر پرنده‌تان دچار مشکل گوارشی شد، نشانه‌ها را زودتر بشناسید و بهتر کمکش کنید. در این مطلب از مجله پت خرید می‌خوانید معده پرنده کجاست و چطور کار میکند، سنگدان چه نقشی دارد، معده مرغ چه ساختاری دارد و انواع معده در پرندگان مختلف چه فرقی با هم دارند.
دستگاه گوارش پرنده از کجا شروع میشود؟
برای فهمیدن کار معده، بهتر است مسیر غذا را از ابتدا دنبال کنیم. در بیشتر پرندگان، غذا به این ترتیب پیش میرود:
- منقار و دهان: پرنده غذا را برمی‌دارد، دانه را پوست میکند یا تکه‌تکه میکند، اما چیزی را نمی‌جود.
- مری: لوله‌ای که غذا را به سمت پایین می‌برد.
- چینهدان: در بسیاری از پرندگان، مثل مرغ، کبوتر و طوطی‌ها، بخشی از مری گشاد شده و کیسهای برای ذخیره موقت و نرم شدن غذا درست کرده است. چینهدان معده نیست، اما غذا را پیش از رسیدن به معده نگه می‌دارد.
- پیشمعده: بخش غددی معده که شیره گوارشی ترشح میکند.
- سنگدان: بخش عضلانی معده که غذا را آسیاب میکند.
- روده‌ها و کلواک: جذب مواد مغذی در روده انجام میشود و مواد دفعی از کلواک خارج می‌شوند.
معرفی معده در پرندهها و نحوه کار کردن آن
به طور کلی معده پرندگان در نواحی پشتی و شکمی سمت چپ حفره سینه‌ای‌ـ‌شکمی قرار گرفته است. از آنجا که به‌جز کبد، اندام‌های محوطه شکمی تا حد زیادی با یک دیواره چربی‌دار پشت کبد پوشیده شده‌اند، هنگام باز شدن ناحیه شکمی پرنده، مقدار بسیار کمی از معده دیده میشود.
معده پرنده این بخش‌ها را در بر می‌گیرد:
- پیشمعده (ناحیه غددی، در جلو): شیره معده، یعنی اسید و آنزیم‌های گوارش پروتئین، را ترشح میکند و آن را با غذا مخلوط میکند.
- ناحیه بینابینی: محل اتصال پیشمعده و سنگدان.
- سنگدان (ناحیه عضلانی، در عقب): غذای آغشته به شیره معده را با انقباض‌های قوی له و آسیاب میکند.
- ناحیه باب‌المعده (پیلور): سنگدان را به دوازدهه، یعنی ابتدای روده باریک، متصل میکند.
غذا ممکن است چند بار بین پیشمعده و سنگدان رفت‌وبرگشت کند تا خوب خرد و با شیره گوارشی آغشته شود و بعد به روده برود.
نقش سنگدان در پرندهها
سنگدان محلی است که پروتئین‌ها در آن به وسیله آنزیم‌های معدی تجزیه می‌شوند و در بیشتر گونه‌ها، اندام اصلی هضم مکانیکی هم هست. به زبان ساده، سنگدان همان کاری را میکند که دندان‌ها در پستانداران انجام می‌دهند. در برخی گونه‌ها، پیشمعده و سنگدان نقش مهمی در ذخیره غذا هم دارند.
چند ویژگی سنگدان آن را برای این کار مناسب کرده است:
- دیواره عضلانی ضخیم که با انقباض‌های منظم و قوی، غذا را فشار میدهد و می‌ساید.
- لایه داخلی سخت و محافظ که سطح سنگدان را در برابر سایش دانه‌ها و اسید معده محافظت میکند. این همان پوسته زردرنگی است که هنگام تمیز کردن سنگدان مرغ جدا میشود.
- سنگریزه‌ها: بسیاری از پرندگان دانهخوار، مثل مرغ و کبوتر، سنگریزههای ریز میبلعند. این سنگریزه‌ها در سنگدان می‌مانند و به آسیاب شدن دانههای سخت کمک میکنند. نام «سنگدان» هم از همین‌جا آمده است.
معده مرغ چه ساختاری دارد؟
معده مرغ نمونه کامل معده پرندگان دانهخوار است و از همان دو بخش اصلی ساخته شده است:
- پیشمعده مرغ: بخشی کوچک و دوکی‌شکل که شیره گوارشی ترشح میکند و غذا مدت کوتاهی در آن می‌ماند.
- سنگدان مرغ: بخشی بزرگ، گرد و بسیار عضلانی با پوسته داخلی سخت. همان چیزی است که در قصابی و مرغ‌فروشی با نام «سنگدان» فروخته میشود.
مسیر غذا در مرغ این است: منقار، مری، چینهدان، پیشمعده، سنگدان، روده باریک، روده‌کورها و در نهایت کلواک. مرغ‌ها بهطور طبیعی سنگریزه میخورند و در مرغداری‌ها و مرغ‌های خانگی هم معمولاً سنگریزه یا پوسته صدف در دسترسشان گذاشته میشود؛ سنگریزه برای آسیاب دانه و پوسته صدف بیشتر برای تأمین کلسیم مرغ‌های تخم‌گذار است.
انواع معده در پرندهها
شکل و اندازه معده پرندگان بر اساس نوع غذایشان فرق میکند. به طور کلی دو نوع اصلی و یک گروه میانه وجود دارد:
| نوع معده | پرندگان | ویژگی‌ها |
|---|---|---|
| معده ذخیره‌ای (کیسهای) | گوشت‌خواران و ماهی‌خواران | دیواره نازک و کیسهای؛ مرز پیشمعده و سنگدان از بیرون به‌سختی دیده میشود. |
| معده آسیابی (عضلانی) | دانه‌خواران، گیاه‌خواران و حشره‌خواران، به‌ویژه پرندگان اهلی | سنگدان با دیواره عضلانی بسیار ضخیم؛ پیشمعده و سنگدان از بیرون به‌راحتی از هم تشخیص داده می‌شوند. |
| معده میانه | بسیاری از میوه‌خواران و صدف‌خواران | ساختاری بین دو نوع بالا؛ در برخی میوه‌خواران سنگدان کوچک شده و ساختارش نامشخص است. |
معده پرندگان گوشت‌خوار و ماهی‌خوار
این پرندگان، مثل شکاری‌ها و ماهی‌خوارها، غذای نسبتاً نرم و حجیمی میخورند. بنابراین به معده‌ای نیاز دارند که برای ذخیره غذا مناسب باشد، نه برای هضم فیزیکی. در این پرندگان معده کیسهای و با دیواره‌ای نازک است و محل اتصال پیشمعده و سنگدان اغلب از بیرون به‌سختی قابل تشخیص است.
معده پرندگان دانهخوار، گیاه‌خوار و حشره‌خوار
این گروه، که بیشتر پرندگان اهلی و خانگی را شامل میشود، غذای نسبتاً سخت و دیرهضمی مثل دانه، پوسته حشرات و گیاه میخورند. بنابراین به معده‌ای نیاز دارند که برای هضم فیزیکی ساخته شده باشد. در این پرندگان دیواره عضلانی سنگدان بهطور مشخص ضخیم و پرحجم است و پیشمعده و سنگدان به‌آسانی از بیرون قابل تشخیص‌اند. مرغ، کبوتر، فنچ و قناری در این گروه قرار می‌گیرند. اگر فنچ نگهداری می‌کنید، همه‌چیز درباره نگهداری از فنچ را هم بخوانید.
معده پرندگان میوه‌خوار و صدف‌خوار
انواع دیگری از معده که بین دو نوع بالا قرار دارند، در گروه بزرگی از پرندگان میوه‌خوار و صدف‌خوار دیده می‌شوند. در برخی پرندگان میوه‌خوار، مانند گروهی از پرندگان آوازخوان جنگلی آمریکایی، سنگدان کوچک شده و ساختار آن نامشخص است، چون غذای نرم آنها به آسیاب شدن زیادی نیاز ندارد.
معده پرندگان خانگی: نکته‌هایی برای صاحبان پرنده
دانستن ساختار معده در نگهداری روزانه پرنده هم به کار می‌آید:
- سنگریزه برای همه پرندگان لازم نیست: طوطیسانان، مثل مرغ عشق، عروس هلندی و کاسکو، معمولاً پوست دانه را جدا میکنند و بیشتر دامپزشکان سنگریزه را برایشان ضروری نمی‌دانند. خوردن مقدار زیاد سنگریزه ممکن است باعث انسداد گوارشی شود. پیش از گذاشتن سنگریزه در قفس، با دامپزشک پرندگان مشورت کنید.
- رژیم متنوع: رژیمی که فقط از دانه تشکیل شده باشد، ممکن است کمبود ویتامین و مواد معدنی ایجاد کند. درباره این کمبودها در مطلب علائم کمبود ویتامین در کاسکو بیشتر بخوانید.
- دقت به مدفوع: مدفوع پرنده آینه سلامت دستگاه گوارش اوست. تغییر رنگ، شکل یا وجود دانه هضم‌نشده در آن را جدی بگیرید.
- دور نگه داشتن اشیای کوچک: پرندگان کنجکاو ممکن است تکه‌های فلز، پلاستیک یا اسباب‌بازی را ببلعند که در معده گیر میکند یا مسمومیت ایجاد میکند. هنگام پرواز آزاد در خانه، محیط را بررسی کنید. اگر بال پرنده را کوتاه کرده‌اید یا قصدش را دارید، نحوه درست کوتاه کردن بال طوطی را بخوانید.
برای راهنمای کامل تغذیه و سلامت یکی از محبوب‌ترین پرندگان خانگی، مطلب نگهداری از عروس هلندی را ببینید.
چه زمانی پرنده را نزد دامپزشک ببریم؟
پرندگان هم مثل بسیاری از حیوانات، بیماری را تا جای ممکن پنهان میکنند؛ پس نشانه‌های گوارشی را جدی بگیرید و در این موارد به دامپزشک پرندگان مراجعه کنید:
- دیده شدن دانههای کامل و هضم‌نشده در مدفوع
- بالا آوردن یا استفراغ مکرر، به‌خصوص اگر با تکان دادن سر همراه باشد (بالا آوردن غذا برای جفت یا آینه در طوطی‌ها رفتاری طبیعی است و با این حالت فرق دارد)
- کاهش وزن، برجسته شدن استخوان سینه یا بی‌اشتهایی
- پف کردن پرها، خواب‌آلودگی و نشستن کف قفس
- اسهال، مدفوع آبکی یا تغییر ناگهانی رنگ مدفوع، یا خون در آن
- متورم ماندن چینهدان یا بوی بد از دهان، به‌ویژه در جوجه‌هایی که با دست غذا میخورند
پرسش‌های پرتکرار
معده پرنده در جدول چه میشود؟
در جدولها و معماها، پاسخ «معده پرنده» معمولاً سنگدان است. گاهی هم «چینهدان» به کار میرود، هرچند چینهدان در اصل بخش گشادشده مری است و معده واقعی نیست. معده پرنده از پیشمعده و سنگدان تشکیل میشود.
معده مرغ چه نام دارد و چطور کار میکند؟
معده مرغ از پیشمعده و سنگدان تشکیل شده است. پیشمعده شیره گوارشی ترشح میکند و سنگدان با دیواره عضلانی و سنگریزههایی که مرغ میبلعد، دانه را آسیاب میکند. سنگدانی که در بازار فروخته میشود، همین بخش عضلانی معده مرغ است.
چرا پرندگان سنگریزه میخورند؟
پرندگان دندان ندارند. برخی پرندگان دانهخوار، مثل مرغ و کبوتر، سنگریزههای ریز میبلعند تا در سنگدان به آسیاب شدن دانههای سخت کمک کند. همه پرندگان به سنگریزه نیاز ندارند و بسیاری از طوطیسانان بدون آن هم غذا را بهخوبی هضم میکنند.
فرق چینهدان و سنگدان چیست؟
چینهدان کیسهای در مسیر مری است که غذا را بهطور موقت ذخیره و نرم میکند. سنگدان بخش عضلانی معده است که غذا را آسیاب و هضم میکند. چینهدان پیش از معده قرار دارد و همه پرندگان آن را ندارند.
آیا پرندهها هم دندان دارند؟
خیر، پرندگان امروزی دندان ندارند. آنها غذا را با منقار برمیدارند و تکه میکنند و کار جویدن را سنگدان انجام میدهد. شکل منقار هر پرنده هم با نوع غذایش سازگار شده است.
بزنید و گزینه Add to Home Screen را انتخاب کنید.
نظرات
برای ثبت نظر ابتدا وارد شوید
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نظر را شما بنویسید!
مقالات مشابه
آشنایی با رفتار گربه نر از علایم بلوغ تا جفت گیری نرها
گربه نر معمولاً بین ۵ تا ۱۲ ماهگی بالغ میشود. علائم فحل شدن، زمان جفت‌گیری، اسپ...
آشنایی با طوطی خاکستری آفریقایی و هر آنچه در مورد آن باید بدانید
راهنمای کامل طوطی خاکستری آفریقایی یا کاسکو طوسی؛ تفاوت کنگو و تیمنه، طول عمر، ص...
هربال گربه یا تجمع مو در معده و روش پیشگیری و کنترل آن
هربال گربه چیست و کی خطرناک میشود؟ علائم انسداد گوارشی، زمان مراجعه به دامپزشک...
تخم پرندگان مختلف و خصوصیات آنها
انواع تخم پرندگان را بشناسید: بزرگ‌ترین و کوچک‌ترین تخم، دلیل رنگ و شکل تخم، ساخ...
بیماری مایکوپلاسما در پرندگان
مایکوپلاسما یکی از بیماری هایی است که پرندگان و طیور را درگیر می کند و حتی ممکن...
دسته‌بندی‌ها