آرتروز گربه چیست؟ علائم انحراف و بدفرمی مفاصل در گربه

آرتروز گربه یعنی التهاب و فرسودگی مفصل‌ها که باعث درد، خشکی و کم‌تحرکی می‌شود و بیشتر در گربه‌های مسن دیده می‌شود. گربه‌ها در پنهان کردن درد استادند؛ پس اگر گربه شما ناله نمی‌کند یا آشکارا نمی‌لنگد، معنایش این نیست که دردی ندارد. در این راهنما می‌خوانید آرتروز در گربه چیست، کدام گربه‌ها بیشتر در خطرند، چه علائمی را باید جدی بگیرید، دامپزشک چطور آن را تشخیص و درمان می‌کند و در خانه چه کارهایی از دست شما برمی‌آید.

آرتروز در گربه چیست؟

واژه «آرتریت» (Arthritis) به معنای التهاب مفصل است و نام کلی گروهی از بیماری‌های مفصلی است. شایع‌ترین نوع آن در گربه‌ها استئوآرتریت (Osteoarthritis) یا همان آرتروز است که به آن «بیماری تخریبی مفصل» هم می‌گویند. در این بیماری غضروفی که سر استخوان‌ها را می‌پوشاند و حرکت مفصل را نرم می‌کند، کم‌کم نازک و آسیب‌دیده می‌شود. نتیجه، اصطکاک بیشتر، التهاب، درد و گاهی تغییر شکل مفصل است.

آرتروز معمولاً آرام و در طول ماه‌ها و سال‌ها پیش می‌رود. مفصل‌های لگن، زانو، آرنج و ستون مهره‌ها بیشتر درگیر می‌شوند. چون گربه‌ها به‌طور طبیعی ضعف خود را پنهان می‌کنند، این بیماری در آن‌ها اغلب دیر تشخیص داده می‌شود و صاحبان گربه تغییرات را به حساب «پیر شدن» می‌گذارند. اگر برایتان سؤال است که این رفتار از کجا می‌آید، بخوانید چرا گربه‌ها پنهان می‌شوند.

چه گربه‌هایی بیشتر در معرض آرتروز هستند؟

هر گربه‌ای ممکن است به آرتروز دچار شود، اما چند عامل احتمال آن را بیشتر می‌کند:

• سن بالا: با بالا رفتن سن، غضروف مفصل‌ها فرسوده‌تر می‌شود. بیشتر گربه‌های سالمند درجاتی از آرتروز دارند، حتی اگر علامت واضحی نشان ندهند.
• اضافه وزن و چاقی: وزن اضافه فشار روی مفصل‌ها را بیشتر می‌کند و روند فرسودگی را سرعت می‌دهد.
• آسیب‌های قدیمی: شکستگی، دررفتگی یا ضربه به مفصل، حتی اگر سال‌ها پیش خوب شده باشد، می‌تواند بعدها زمینه آرتروز همان مفصل شود. درباره یکی از این آسیب‌ها در مطلب شکستگی دم گربه و راه‌های تشخیص آن بیشتر بخوانید.
• مشکلات ارثی و نژادی: در برخی نژادها مشکلات مفصلی ارثی بیشتر دیده می‌شود؛ مثلاً دیسپلازی لگن در مین‌کون، یا ناهنجاری ارثی غضروف و استخوان در اسکاتیش فولد.

علائم آرتروز در گربه

علائم آرتروز گربه معمولاً آرام و نامحسوس‌اند. به‌جای ناله و لنگیدن شدید، بیشتر با تغییرات کوچک در رفتار روزانه خود را نشان می‌دهند. این نشانه‌ها را در سه دسته ببینید:

علائم آرتروز در حرکات گربه

• دشواری در ورود و خروج از ظرف خاک، یا ادرار و مدفوع کردن کنار ظرف
• کاهش آشکار فعالیت و بازی
• تردید یا دشواری در پریدن روی جاهای بلند مثل میز، صندلی و لبه پنجره؛ یا پایین آمدن با احتیاط و چند مرحله‌ای
• بالا و پایین رفتن سخت از پله
• خشکی و آرام راه رفتن، به‌خصوص بعد از خواب یا استراحت طولانی

علائم انحراف و درد مفاصل در زندگی روزمره گربه

• تغییر الگوی خواب؛ خواب خیلی بیشتر یا کمتر از همیشه
• کم شدن لیسیدن و تمیز کردن بدن، که اغلب با موهای ژولیده یا گره‌خورده روی کمر و پشت لگن دیده می‌شود
• علاقه زیاد و غیرعادی به پنهان شدن
• کاهش اشتها
• بلند شدن بیش از حد ناخن‌ها، چون گربه کمتر پنجه می‌کشد

علائم آرتریت در بدن و خلق‌وخوی گربه

• ناراحتی، فرار یا حتی چنگ زدن هنگام نوازش یا برس کشیدن، به‌ویژه روی کمر و لگن
• لنگیدن، جمع کردن و منقبض نگه داشتن بدن
• زودرنجی و کم‌حوصلگی بیشتر با انسان‌ها یا حیوانات دیگر خانه

لنگیدن دلایل دیگری هم دارد که باید از آرتروز جدا شوند؛ در مطلب لنگیدن پای گربه، دلایل و درمان آن آن‌ها را مرور کرده‌ایم.

آرتروز گربه چطور تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص آرتروز کار دامپزشک است. او معمولاً از شما درباره تغییرات رفتار گربه می‌پرسد، مفصل‌ها را لمس و خم و راست می‌کند تا درد، صدای اصطکاک یا محدودیت حرکت را پیدا کند و در صورت نیاز از مفصل‌ها رادیوگرافی (عکس رادیولوژی) می‌گیرد. ممکن است آزمایش خون هم بخواهد تا وضعیت کلیه‌ها و کبد پیش از تجویز دارو روشن شود.

چون گربه‌ها در مطب معمولاً آرام و بی‌حرکت می‌مانند، اطلاعات شما بسیار ارزشمند است. پیش از مراجعه، تغییراتی را که دیده‌اید یادداشت کنید و اگر می‌توانید از راه رفتن، پریدن یا ورود گربه به ظرف خاک ویدیوی کوتاهی بگیرید.

درمان آرتروز در گربه

آرتروز درمان قطعی ندارد و غضروف آسیب‌دیده به حالت اول برنمی‌گردد. هدف درمان، کم کردن درد، کند کردن پیشرفت بیماری و حفظ تحرک و کیفیت زندگی گربه است. با دیدن هر یک از علائم بالا، گربه را نزد دامپزشک ببرید و پس از مشورت با او از این راه‌ها کمک بگیرید:

داروهای مناسب برای آرتروز گربه

دامپزشک ممکن است داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مخصوص گربه، مانند ملوکسیکام (meloxicam)، را برای کاهش درد تجویز کند. این داروها در گربه باید دقیقاً با دوز و مدتی که دامپزشک تعیین می‌کند مصرف شوند، چون گربه‌ها به آن‌ها حساس‌اند و مصرف نادرست می‌تواند به کلیه و دستگاه گوارش آسیب بزند. در مصرف طولانی، دامپزشک معمولاً آزمایش‌های دوره‌ای کلیه را توصیه می‌کند. در برخی موارد نیز ممکن است داروهای کورتونی (گلوکوکورتیکوئیدها) برای کاهش التهاب تجویز شوند.

هشدار مهم: هرگز برای کم کردن درد گربه از مسکن‌های انسانی مثل آسپرین، ایبوپروفن یا استامینوفن (پاراستامول) استفاده نکنید. این داروها حتی در مقدار کم برای گربه سمی‌اند و ممکن است مسمومیت شدید و کشنده ایجاد کنند.

رژیم غذایی و مکمل‌ها برای کنترل آرتریت گربه

برخی غذاهای مخصوص گربه و مکمل‌ها حاوی موادی مانند گلوکزامین یا اسیدهای چرب امگا ۳ هستند که برای حمایت از مفصل‌ها به کار می‌روند و ممکن است به بهبود وضعیت کلی گربه مبتلا به آرتروز کمک کنند. اثر آن‌ها در همه گربه‌ها یکسان نیست و جای داروی تجویزی را نمی‌گیرند؛ پیش از شروع، حتماً با دامپزشک مشورت کنید.

کنترل وزن گربه

گربه‌های دارای اضافه وزن بیشتر به آرتروز مبتلا می‌شوند و درد بیشتری هم می‌کشند، چون هر کیلو وزن اضافه بار مفصل‌ها را سنگین‌تر می‌کند. اگر گربه شما چاق است، با کمک دامپزشک یک برنامه غذایی برای کاهش وزن آرام و تدریجی بچینید. دقت کنید که گرسنگی دادن و رژیم‌هایی که وزن گربه را سریع پایین می‌آورند خطرناک‌اند و می‌توانند به بیماری کبد چرب منجر شوند که ممکن است کشنده باشد. برای ایده‌های عملی، مطلب راهکارهای کاهش وزن حیوان خانگی را ببینید.

ورزش ملایم و روش‌های کمکی

حرکت منظم و ملایم به حفظ عضلات و انعطاف مفصل‌ها کمک می‌کند. بازی‌های کوتاه و آرام روی زمین، مثلاً با اسباب‌بازی‌ای که گربه را به راه رفتن و دنبال کردن وادارد، بهتر از بازی‌هایی است که پرش‌های بلند لازم دارند. در کنار این‌ها، روش‌هایی مانند فیزیوتراپی، آب‌درمانی و طب سوزنی که زیر نظر متخصص انجام شوند، در برخی گربه‌ها به کاهش درد و بازگشت بخشی از توان حرکتی کمک کرده‌اند.

چطور خانه را برای گربه آرتروزی راحت‌تر کنیم؟

چند تغییر ساده در خانه می‌تواند زندگی روزانه گربه مبتلا به آرتروز را خیلی راحت‌تر کند:

• ظرف خاک با لبه کوتاه: ظرفی انتخاب کنید که گربه بدون پریدن وارد آن شود و آن را در طبقه‌ای بگذارید که گربه بیشتر وقتش را آنجا می‌گذراند. اگر خاک را خودتان آماده می‌کنید، روش ساخت خاک گربه در خانه را ببینید و خاکی نرم و بی‌گردوغبار انتخاب کنید.
• رمپ یا پله کوچک: برای رسیدن به مبل، تخت یا لبه پنجره محبوبش، یک سطح شیب‌دار یا چند پله کوتاه بگذارید.
• جای خواب نرم و گرم: بستری نرم و دور از کوران هوا که بلندی زیادی نداشته باشد. گرما معمولاً خشکی مفصل‌ها را کمتر می‌کند.
• ظرف آب و غذا در دسترس: ظرف‌ها را روی زمین یا جایی بگذارید که نیاز به پریدن نداشته باشد.
• کف‌پوش غیرلغزنده: روی کف‌های سرامیکی یا پارکت، فرش یا زیرانداز ضدلغزش پهن کنید.
• کمک در نظافت: چون گربه به همه جای بدنش نمی‌رسد، موهایش را مرتب و با ملایمت برس بکشید و ناخن‌هایش را کوتاه نگه دارید.

بسیاری از این وسایل، از ظرف خاک و بستر تا برس و اسباب‌بازی، را می‌توانید در بخش لوازم و محصولات گربه پیدا کنید.

چه زمانی گربه را نزد دامپزشک ببریم؟

هر نشانه‌ای از درد یا کم‌تحرکی ارزش یک معاینه را دارد، اما در این موارد زودتر اقدام کنید:

• لنگیدن ناگهانی یا وزن نگذاشتن روی یک پا
• تورم، گرمی یا درد شدید هنگام لمس یک مفصل
• بی‌اشتهایی بیش از یک روز یا کاهش وزن بی‌دلیل
• ادرار و مدفوع مکرر بیرون از ظرف خاک
• پنهان شدن مداوم، پرخاشگری تازه یا بی‌حالی شدید
• بدتر شدن علائم با وجود درمان، یا هر عارضه‌ای مثل استفراغ، اسهال یا بی‌حالی پس از شروع دارو

پرسش‌های پرتکرار

آیا آرتروز گربه درمان قطعی دارد؟

خیر، آرتروز یک بیماری مزمن است و آسیب غضروف برگشت‌پذیر نیست. اما با داروهای تجویزی دامپزشک، کنترل وزن، ورزش ملایم و تغییرات خانه، بیشتر گربه‌ها می‌توانند سال‌ها با درد کمتر و تحرک خوب زندگی کنند.

آیا می‌توانم به گربه‌ام مسکن انسانی بدهم؟

هرگز. آسپرین، ایبوپروفن و به‌ویژه استامینوفن (پاراستامول) برای گربه سمی‌اند و حتی یک قرص ممکن است مسمومیت جدی ایجاد کند. فقط دارویی را بدهید که دامپزشک برای همان گربه و با دوز مشخص تجویز کرده است.

آرتروز در گربه از چه سنی شروع می‌شود؟

آرتروز بیشتر در گربه‌های مسن دیده می‌شود، اما گربه‌های جوان‌تری که آسیب مفصلی قدیمی، اضافه وزن یا مشکل ارثی مفصل دارند ممکن است زودتر درگیر شوند. به همین دلیل، معاینه سالانه و توجه به تغییرات کوچک رفتاری در هر سنی مهم است.

چرا گربه آرتروزی بیرون از ظرف خاک ادرار می‌کند؟

بالا رفتن از لبه بلند ظرف خاک یا رفتن به طبقه‌ای دیگر برای گربه دردناک است، پس ممکن است نزدیک‌ترین جای راحت را انتخاب کند. ظرفی با لبه کوتاه نزدیک محل استراحتش بگذارید و اگر مشکل ادامه داشت، با دامپزشک مشورت کنید، چون بیماری‌های ادراری هم می‌توانند علت باشند.

آیا ورزش برای گربه مبتلا به آرتروز خوب است؟

بله، به شرط آنکه ملایم و منظم باشد. بازی‌های کوتاه روی زمین که گربه را به راه رفتن وادارد به حفظ عضلات و انعطاف مفصل کمک می‌کند. از پرش‌های بلند و بازی‌های شدید پرهیز کنید و اگر گربه پس از بازی بیشتر لنگید، شدت آن را کم کنید.