پلک داخلی یا پلک سوم گربه ها

پلک سوم گربه یک پرده نازک و سفید یا صورتی کم‌رنگ در گوشه داخلی چشم است که از چشم محافظت می‌کند و بخشی از اشک را می‌سازد. در گربه سالم و بیدار، این پلک تقریباً دیده نمی‌شود؛ پس اگر پلک سوم گربه شما بیرون زده و روی بخشی از چشم را گرفته، معمولاً نشانه این است که چیزی درست نیست. در این مطلب می‌خوانید پلک سوم گربه چیست و چطور کار می‌کند، چه فایده‌ای دارد، چه عواملی باعث بیرون زدگی پلک سوم گربه می‌شوند و چه زمانی باید فوراً به دامپزشک مراجعه کنید.

پلک سوم گربه چیست؟

پلک داخلی یا پلک سوم گربه در اصطلاح دامپزشکی palpebra tertia نام دارد و به آن «پرده پلک زن» یا غشای پلک هم می‌گویند. این پلک زیر دو پلک بالا و پایین، در گوشه داخلی چشم (سمت بینی) قرار دارد.

در گذشته تصور می‌شد این بخش از بدن گربه عضوی بی‌فایده است، مثل آپاندیس یا دندان عقل در انسان، و حتی برخی منابع قدیمی دامپزشکی روش‌هایی برای برداشتن آن پیشنهاد کرده بودند. اما امروز می‌دانیم که پلک سوم نقش بسیار مهمی در سلامت چشم دارد. این عضو در بسیاری از پرندگان، خزندگان و پستانداران وجود دارد و در واقع پستاندارانی مثل انسان که پلک سوم کاملی ندارند، استثنا به شمار می‌روند.

آناتومی پلک سوم در گربه‌ها

پلک سوم ساختار پیچیده‌ای دارد. چند جزء اصلی آن عبارت‌اند از:

• پوشش مخاطی: سطح پلک با بافت مخاطی مرطوب پوشیده شده تا روی قرنیه به‌نرمی بلغزد.
• غضروف نگهدارنده: یک صفحه غضروفی کوچک، پلک را شکل می‌دهد و محکم نگه می‌دارد.
• غده اشکی پلک سوم: غده‌ای در قاعده پلک که بخش قابل توجهی از لایه آبکی اشک چشم را تولید می‌کند.
• بافت لنفاوی: در سطح داخلی پلک، بافتی وجود دارد که در دفاع چشم در برابر میکروب‌ها نقش دارد.

پلک سوم در گربه‌ها آن‌قدر پهن است که می‌تواند سراسر سطح بیرونی چشم را بپوشاند و جلوی ورود ذرات و خرده‌ها را بگیرد. زمانی که گربه هوشیار و بیدار است، پلک سوم کنار می‌رود و فقط بخش کوچکی از آن در گوشه داخلی چشم دیده می‌شود.

پلک سوم چطور حرکت می‌کند؟

وقتی گربه در حال استراحت یا خواب است، یا هنگامی که چشم در معرض خطر قرار می‌گیرد، پلک سوم در یک حرکت سریع از گوشه داخلی روی سطح چشم کشیده می‌شود. بخش مهمی از این حرکت غیرفعال است: وقتی کره چشم کمی به داخل حدقه عقب می‌رود، پلک سوم به‌طور خودکار جلو می‌آید. در گربه‌ها، برخلاف بسیاری از حیوانات دیگر، عضلات صاف کوچکی هم وجود دارند که زیر کنترل مستقیم دستگاه عصبی خودکار، پلک سوم را عقب نگه می‌دارند.

همین ارتباط مستقیم با دستگاه عصبی باعث شد که در گذشته آزمایش‌های زیادی روی پلک سوم گربه برای بررسی اثر برخی داروها بر دستگاه عصبی انجام شود. همچنین به همین دلیل است که در گربه‌های خواب‌آلود، بی‌حال یا بیمار، پلک سوم بیشتر دیده می‌شود. اگر گربه شما زیاد می‌خوابد و نگران آن هستید، مطلب علت خواب زیاد گربه‌ها را بخوانید.

فواید پلک سوم برای گربه

پلک سوم چند کار مهم برای چشم گربه انجام می‌دهد:

• محافظت از قرنیه: گربه قرنیه بزرگی دارد. هنگام حرکت میان گیاهان و بوته‌ها، دعوا یا تعقیب شکار، پلک سوم مثل یک سپر جلوی خراش و زخم چشم را می‌گیرد.
• تولید و پخش اشک: پلک سوم غده اشکی جداگانه خودش را دارد که به حفظ رطوبت چشم کمک می‌کند. حرکت پلک هم اشک را روی سطح چشم پخش می‌کند.
• پاک کردن سطح چشم: مانند برف‌پاک‌کن، گرد و خاک و ذرات ریز را از روی قرنیه کنار می‌زند.
• دفاع در برابر عفونت: بافت لنفاوی پلک سوم در مقابله با میکروب‌ها نقش دارد.

چشم بچه‌گربه‌ها حساس‌تر است و بیشتر در معرض عفونت قرار دارد؛ در این باره مطلب عفونت چشم در بچه‌گربه‌های تازه متولدشده را ببینید.

بیرون زدگی پلک سوم گربه؛ علت‌ها

اگر پلک سوم گربه در حالت بیداری روی بخشی از چشم کشیده شده و پایین نمی‌رود، به آن بیرون زدگی پلک سوم می‌گویند. این حالت خودش بیماری نیست، بلکه نشانه‌ای از یک مشکل دیگر است. علت‌های رایج آن عبارت‌اند از:

در سندرم هاو، بیرون زدگی پلک سوم معمولاً پس از چند هفته خودبه‌خود برطرف می‌شود، اما تشخیص آن فقط پس از معاینه دامپزشک و رد کردن علت‌های جدی‌تر ممکن است.

مشکلات و بیماری‌های مربوط به پلک سوم گربه

در صورت دیدن تورم، قرمزی و التهاب در پلک سوم، یا بیرون زدگی آن که بیش از چند ساعت ادامه دارد، گربه باید سریعاً توسط دامپزشک معاینه شود. دامپزشک معمولاً چشم را با چراغ و گاهی با رنگ مخصوص (فلورسین) برای پیدا کردن زخم قرنیه بررسی می‌کند، پشت پلک سوم را برای جسم خارجی نگاه می‌کند و در صورت نیاز آزمایش‌های دیگری هم انجام می‌دهد.

از دست رفتن پلک سوم بر اثر جراحت یا برداشتن آن معمولاً به مشکلات بعدی در سطح قرنیه و خشکی چشم منجر می‌شود. به همین دلیل امروزه دامپزشکان تا جای ممکن پلک سوم را حفظ می‌کنند.

چه کارهایی نکنید:

• پلک سوم را با دست یا گوش‌پاک‌کن به عقب هل ندهید و سعی نکنید آن را بیرون بکشید.
• بدون تجویز دامپزشک قطره چشمی انسانی یا قطره‌های کورتون‌دار در چشم گربه نریزید؛ در صورت وجود زخم قرنیه، برخی قطره‌ها حال چشم را بدتر می‌کنند.
• بر اساس تجربه دیگران در انجمن‌ها و شبکه‌های اجتماعی درمان خانگی را شروع نکنید؛ علت بیرون زدگی در هر گربه ممکن است متفاوت باشد.

اگر دیگران درباره چشم گربه باورهای عجیبی به شما گفته‌اند، نگاهی به مطلب باورهای اشتباه درباره گربه‌ها بیندازید.

چه زمانی فوراً به دامپزشک مراجعه کنیم؟

• گربه چشمش را بسته نگه می‌دارد، مدام پلک می‌زند یا به چشمش پنجه می‌کشد.
• چشم قرمز است، ترشح زرد یا سبز دارد یا کدر به نظر می‌رسد.
• پلک سوم فقط در یک چشم بیرون زده و مردمک دو چشم اندازه یکسانی ندارند.
• بیرون زدگی پلک سوم با بی‌حالی، بی‌اشتهایی، تب، استفراغ یا اسهال همراه است.
• برآمدگی یا توده صورتی و متورم در گوشه چشم دیده می‌شود.
• بیرون زدگی پس از ضربه به سر یا صورت شروع شده است.
• در بچه‌گربه‌ها، هر مشکل چشمی را جدی بگیرید؛ به‌خصوص اگر بچه‌گربه بی‌مادر است و از او مراقبت ویژه می‌کنید (نگهداری از بچه‌گربه‌های بی‌مادر).

چرا انسان پلک سوم ندارد؟

در واقع نباید پرسید چرا گربه‌ها پلک سوم دارند، بلکه باید پرسید چرا انسان‌ها ندارند! پلک سوم در انسان به یک چین کوچک صورتی در گوشه داخلی چشم کاهش یافته است. نمی‌توان با قطعیت گفت چرا این اتفاق افتاده، اما احتمالاً به این دلیل است که انسان، برخلاف گربه، شکار را مستقیماً با دهان نمی‌گیرد و مانند اسب صورتش را برای چرا کردن در میان گیاهان فرو نمی‌برد. به بیان ساده، انسان به اندازه گربه به پلک سوم نیاز حیاتی ندارد.

گربه‌ها با چشم‌هایشان پیام‌های جالبی هم می‌دهند؛ برای آشنایی با آن‌ها بخوانید چشمک زدن گربه نشانه چیست.

پرسش‌های پرتکرار

پلک سوم گربه چیست و چرا گاهی دیده می‌شود؟

پلک سوم پرده‌ای محافظ در گوشه داخلی چشم گربه است که از قرنیه محافظت می‌کند و بخشی از اشک را می‌سازد. در گربه بیدار و سالم تقریباً پنهان است. ممکن است هنگام خواب، خواب‌آلودگی یا پلک زدن برای لحظه‌ای دیده شود، اما اگر در بیداری هم پیدا باشد، باید علت آن بررسی شود.

بیرون زدگی پلک سوم گربه خطرناک است؟

خود بیرون زدگی خطرناک نیست، اما نشانه یک مشکل دیگر است که ممکن است ساده یا جدی باشد؛ از درد و زخم چشم تا کم‌آبی، بیماری عمومی یا آسیب عصبی. اگر بیش از چند ساعت ادامه داشت یا با علائم دیگری همراه بود، گربه را نزد دامپزشک ببرید.

آیا بیرون زدگی پلک سوم گربه خودش خوب می‌شود؟

گاهی بله؛ مثلاً در سندرم هاو یا پس از برطرف شدن خواب‌آلودگی و اثر دارو. اما بسیاری از علت‌ها، مثل زخم قرنیه یا عفونت، بدون درمان بدتر می‌شوند. پس بهتر است به‌جای منتظر ماندن یا پرسیدن در انجمن‌ها، تشخیص را به دامپزشک بسپارید.

چرا پلک سوم گربه فقط در یک چشم بیرون زده است؟

بیرون زدگی یک‌طرفه بیشتر به مشکلی در همان چشم، مثل خراش، جسم خارجی یا عفونت، یا به آسیب اعصاب همان سمت (سندرم هورنر) مربوط است. اگر مردمک‌ها هم‌اندازه نیستند یا پلک بالا افتاده، حتماً گربه را به دامپزشک نشان دهید.

آیا می‌توانم برای پلک سوم گربه قطره چشمی بریزم؟

فقط با تجویز دامپزشک. برخی قطره‌ها، به‌ویژه انواع کورتون‌دار، اگر قرنیه زخم داشته باشد آسیب را بیشتر می‌کنند. شستن ملایم ترشحات اطراف چشم با پنبه و آب جوشیده سردشده اشکالی ندارد، اما جای معاینه را نمی‌گیرد.