دمای مناسب آکواریوم و چگونگی کنترل و حفظ دمای مخزن ماهی‌ها

دمای آب آکواریوم برای بیشتر ماهی‌های گرمسیری حدود ۲۳ تا ۲۷ درجه‌ی سانتی‌گراد مناسب است، اما ماهی‌هایی مثل ماهی قرمز آب خنک‌تری می‌خواهند. مهم‌تر از خود عدد، ثابت ماندن دماست؛ چون ماهی‌ها خونسردند و تغییر ناگهانی دما برایشان خطرناک است. در این راهنما می‌گوییم دمای مناسب برای انواع ماهی و آکواریوم گیاهی چقدر است، بخاری آکواریوم را در تابستان روی چند درجه بگذارید و چطور دمای آب آکواریوم را در روزهای گرم پایین بیاورید.

چرا کنترل دمای آکواریوم مهم است؟

ما انسان‌ها راحت با تغییر دما کنار می‌آییم. وقتی هوا گرم است، کولر یا پنکه را روشن می‌کنیم، لباس سبک می‌پوشیم یا زیر سایه می‌رویم. وقتی هوا سرد است، بخاری روشن می‌کنیم، پنجره‌ها را می‌بندیم یا لباس گرم می‌پوشیم. اما ماهی‌ها هیچ‌کدام از این کارها را نمی‌توانند انجام دهند.

ماهی‌ها جزو حیوانات خونسرد هستند؛ یعنی دمای بدنشان تقریباً با دمای آب یکی است. تغذیه، رشد، متابولیسم و حتی آمادگی تولیدمثل آن‌ها به دمای آب بستگی دارد. با بالا رفتن دما، نیاز ماهی به اکسیژن بیشتر می‌شود، در حالی که آب گرم اکسیژن کمتری در خود نگه می‌دارد. دمای آب در طول سال، با عوض شدن فصل و حتی بین شب و روز تغییر می‌کند. بیشتر ماهی‌های آکواریومی نوسان جزئی را تحمل می‌کنند، اما وقتی دما بیش از حد یا خیلی سریع تغییر کند، دچار مشکل می‌شوند.

برای آشنایی با اصول کلی، مطلب نحوه نگهداری از ماهی‌ها در خانه را هم بخوانید.

دمای مناسب آب آکواریوم برای انواع ماهی

بیشتر ماهی‌های گرمسیری رایج در دمای حدود ۲۳ تا ۲۷ درجه‌ی سانتی‌گراد راحت هستند، اما نیاز هر گونه کمی فرق دارد. اگر در آکواریوم شما فقط یک یا دو نوع ماهی هست، محدوده‌ی دمای مطلوب آن‌ها را بررسی کنید و دما را نزدیک وسط آن محدوده نگه دارید. اگر چند گونه را با هم نگه می‌دارید، گونه‌هایی را کنار هم بگذارید که محدوده‌ی دمایشان با هم هم‌پوشانی دارد.

نوع ماهی یا آکواریوم	محدوده‌ی تقریبی دما	نکته
بیشتر ماهی‌های گرمسیری اجتماعی (گوپی، پلاتی، مولی، نئون)	۲۳ تا ۲۷ درجه	معمولاً به بخاری نیاز دارند
ماهی فایتر (بتا)	۲۴ تا ۲۸ درجه	در آب سرد بی‌حال می‌شود؛ حتی در تنگ کوچک هم دما مهم است
ماهی دیسکس	حدود ۲۸ تا ۳۰ درجه	از گرم‌ترین آکواریوم‌هاست و با بیشتر گونه‌ها هم‌دما نیست
ماهی قرمز	حدود ۱۸ تا ۲۲ درجه	ماهی آب خنک است و معمولاً در دمای اتاق به بخاری نیاز ندارد
آکواریوم گیاهی	حدود ۲۲ تا ۲۷ درجه	بیشتر گیاهان آبزی رایج در این محدوده خوب رشد می‌کنند

این اعداد تقریبی‌اند. قبل از خرید هر ماهی، محدوده‌ی دمای همان گونه را بپرسید و ماهی‌های گرمسیری را با ماهی قرمز در یک مخزن نگه ندارید.

دمای آب آکواریوم گیاهی

در آکواریوم گیاهی (پلنت) باید هم به ماهی‌ها فکر کنید و هم به گیاهان. بیشتر گیاهان آبزی رایج در همان دمای ماهی‌های گرمسیری، یعنی حدود ۲۲ تا ۲۷ درجه، خوب رشد می‌کنند. دمای خیلی بالا رشد جلبک را تشدید می‌کند و اکسیژن آب را کم می‌کند، پس در آکواریوم گیاهی هم بهتر است دما را در میانه‌ی این محدوده نگه دارید.

سعی کنید دمای آکواریوم همیشه در محدوده‌ی مطلوب بماند تا ماهی‌ها دچار شوک حرارتی نشوند.

مشکلات ماهی‌ها در اثر تغییر دمای آکواریوم

بسیاری از ویژگی‌های آب مخزن به دما وابسته است. وقتی دما از محدوده‌ی مناسب خارج می‌شود یا ناگهانی تغییر می‌کند، این مشکل‌ها پیش می‌آید:

• رشد جلبک یا پوسیدگی گیاهان که تعادل شیمیایی آب را بر هم می‌زند
• رشد بیشتر باکتری‌ها که می‌تواند به بیماری یا مرگ ماهی‌ها منجر شود
• تغییر سطح اکسیژن آب؛ آب گرم اکسیژن کمتری دارد
• تغییر متابولیسم ماهی‌ها که روی اشتها و نیاز غذایی آن‌ها اثر می‌گذارد
• تغییر آمادگی تولیدمثل در گونه‌های مختلف
• ضعیف شدن سیستم ایمنی و بالا رفتن احتمال بیماری‌هایی مثل لکه‌سفید و قارچ

نشانه‌های گرمای بیش از حد و سرمای آب

• آب خیلی گرم: ماهی‌ها نزدیک سطح آب جمع می‌شوند و نفس‌نفس می‌زنند، تنفس آبشش‌ها تند می‌شود یا بی‌قرار می‌شوند.
• آب خیلی سرد: ماهی‌ها کند و بی‌حال می‌شوند، در کف مخزن می‌مانند و کم غذا می‌خورند.

اگر این نشانه‌ها را دیدید، اول دما را با دماسنج بررسی کنید و بعد آرام و تدریجی آن را اصلاح کنید.

اگر قرار است چند روز در خانه نباشید، مطلب مراقبت از ماهی هنگام سفر را بخوانید.

برای کنترل دمای آب آکواریوم چه کار کنیم؟

از دماسنج استفاده کنید

نصب دماسنج به دیواره‌ی مخزن ساده‌ترین راه برای اطمینان از دمای مناسب است. دماسنج را جایی نصب کنید که راحت خوانده شود و هر بار که به آکواریوم نگاه می‌کنید، دما را هم چک کنید. بهتر است آن را دور از بخاری بگذارید تا دمای کل آب را نشان دهد، نه فقط آب کنار بخاری.

بخاری باکیفیت با ترموستات بخرید

بخاری یا گرم‌کن خوب آکواریوم یک ترموستات داخلی دارد که هر وقت دمای آب پایین بیاید، بخاری را خودکار روشن می‌کند. بعضی ترموستات‌ها روی یک عدد تنظیم می‌شوند؛ در این صورت آن را روی میانه‌ی محدوده‌ی مطلوب ماهی‌هایتان بگذارید. بعضی دیگر را می‌توان برای یک محدوده‌ی دمایی برنامه‌ریزی کرد.

بخاری را جایی قرار دهید که جریان آب از کنار آن عبور کند، مثلاً نزدیک خروجی یا ورودی فیلتر. این کار گرما را در کل مخزن پخش می‌کند و دما یکنواخت می‌ماند. قدرت بخاری هم باید با حجم مخزن متناسب باشد. بخاری‌های غوطه‌ور را همیشه داخل آب نگه دارید و موقع تعویض آب، قبل از پایین آوردن سطح آب از برق بکشید.

برای اصول کلی تجهیز مخزن، مطلب نکات کلیدی راه‌اندازی آکواریوم ماهی را ببینید.

سطح آب را ثابت نگه دارید

حتی اگر آکواریوم درپوش داشته باشد، آب کم‌کم تبخیر می‌شود. با کم شدن آب، دمای مخزن راحت‌تر تغییر می‌کند. اگر صبر کنید تا آب خیلی کم شود و بعد یک‌باره مقدار زیادی آب اضافه کنید، دما ناگهان عوض می‌شود. بهتر است مرتب و به مقدار کم آب اضافه کنید و دمای آب تازه را نزدیک دمای مخزن نگه دارید.

وقتی سطح آب در اثر تبخیر پایین می‌آید، دمای آکواریوم هم زودتر تغییر می‌کند.

در خانه‌ی گرم، از چیلر کمک بگیرید

اگر خانه‌ی شما گرم است و دمای آب مدام بالا می‌رود، چیلر به کارتان می‌آید. چیلر برای ماهی‌ها کاری شبیه کولر برای انسان می‌کند: ترموستات آن دمای آب را کنترل می‌کند و آن را در عدد یا محدوده‌ی تنظیم‌شده نگه می‌دارد. چیلر را متناسب با حجم آکواریوم و بودجه‌تان انتخاب کنید.

جای آکواریوم را درست انتخاب کنید

بسیاری از تازه‌کارها نمی‌دانند جای مخزن چقدر روی دمایش اثر دارد. آکواریوم کنار شوفاژ، بخاری یا زیر نور مستقیم آفتاب پشت پنجره، در مدت کوتاهی خیلی گرم می‌شود. برعکس، مخزنی که جلوی باد کولر یا اسپیلت، کنار پنکه یا در زمستان کنار پنجره‌ی سرد باشد، سریع خنک می‌شود. در این شرایط تجهیزات گرمایشی و سرمایشی هم ممکن است نتوانند پابه‌پای تغییرات، دما را متعادل نگه دارند.

برای حفظ دمای مناسب، جایی برای آکواریوم انتخاب کنید که نه خیلی سرد باشد و نه خیلی گرم.

به کیفیت و گارانتی تجهیزات توجه کنید

خرابی بخاری یا چیلر می‌تواند در مدت کوتاهی آب را بیش از حد گرم یا سرد کند و به همه‌ی ماهی‌ها آسیب بزند. پس تجهیزات کنترل دما را از نوع باکیفیت و با گارانتی معتبر انتخاب کنید و هر چند وقت یک بار کارکرد آن‌ها را با دماسنج بسنجید.

دمای بخاری آکواریوم در تابستان

بخاری آکواریوم در تابستان هم روی همان دمای مطلوب ماهی‌ها تنظیم می‌شود، نه بالاتر و نه پایین‌تر. ترموستات فقط وقتی بخاری را روشن می‌کند که آب از عدد تنظیم‌شده سردتر شود؛ پس در روزهای گرم که دمای اتاق بالاست، بخاری خودبه‌خود کمتر روشن می‌شود. نکته‌های تابستانی:

• عدد ترموستات را عوض نکنید و دمای واقعی آب را با دماسنج جداگانه بسنجید.
• اگر آب بدون بخاری هم همیشه در محدوده‌ی مطلوب است، می‌توانید بخاری را خاموش کنید، اما دمای شب‌ها را هم کنترل کنید.
• اگر دمای آب از محدوده‌ی مطلوب بالاتر رفت، مشکل از گرمای اتاق است و باید آب را خنک کنید؛ روش‌ها در بخش بعد آمده است.

چگونه دمای آب آکواریوم را پایین بیاوریم؟

اگر در روزهای گرم دمای آب بالا رفته، این کارها را به ترتیب امتحان کنید و همیشه آرام پیش بروید:

1. چراغ آکواریوم را خاموش کنید: نور آکواریوم هم کمی گرما تولید می‌کند.
2. درپوش را کمی باز بگذارید: گرما راحت‌تر بیرون می‌رود. مراقب باشید ماهی‌ها بیرون نپرند.
3. پنکه را روی سطح آب بگیرید: تبخیر سطح آب آن را خنک می‌کند؛ فقط آب تبخیرشده را مرتب جبران کنید.
4. اتاق را خنک کنید: پرده را بکشید تا آفتاب مستقیم به مخزن نتابد و در صورت امکان کولر را روشن کنید.
5. هوادهی را بیشتر کنید: سنگ هوا یا حرکت بیشتر سطح آب کمبود اکسیژن آب گرم را جبران می‌کند.
6. بطری یخ ببندید: یک بطری دربسته‌ی آب یخ‌زده را داخل آب شناور کنید؛ هرگز یخ را مستقیم داخل آب نریزید.
7. تعویض آب با آب کمی خنک‌تر: فقط بخش کوچکی از آب را با آبی که یکی دو درجه خنک‌تر است عوض کنید.
8. چیلر: اگر خانه همیشه گرم است، راه‌حل پایدار چیلر است.

هدف این است که دما کم‌کم پایین بیاید، نه یک‌باره؛ چون سرد شدن ناگهانی آب هم مثل گرمای زیاد به ماهی‌ها شوک وارد می‌کند. در روزهای گرم کمی کمتر غذا بدهید، چون غذای خورده‌نشده در آب گرم سریع‌تر فاسد می‌شود.

تغییر تدریجی دما؛ مهم‌ترین نکته

ماهی‌ها خونسردند و می‌توانند خود را با دمای جدید سازگار کنند، به شرطی که تغییر آرام و کنترل‌شده باشد. تغییر ناگهانی دما، به‌خصوص سرد شدن سریع آب، ماهی را دچار استرس و شوک می‌کند، سیستم ایمنی‌اش را ضعیف می‌کند و زمینه را برای بیماری‌هایی مثل لکه‌سفید و عفونت‌های قارچی فراهم می‌کند. در موارد شدید ممکن است به مرگ ماهی‌ها منجر شود.

• هنگام آوردن ماهی تازه، کیسه‌ی آن را مدتی روی آب آکواریوم شناور کنید تا دمای دو آب به هم نزدیک شود.
• آب تعویضی را هم‌دمای آب مخزن کنید.
• هر تغییری در تنظیم بخاری یا چیلر را کم‌کم انجام دهید.

ماهی‌ها شب‌ها هم به محیطی آرام و پایدار نیاز دارند؛ اگر برایتان جالب است، بخوانید آیا ماهی قرمز می‌خوابد؟ بخشی از نکته‌های این راهنما بر اساس توصیه‌های Chicosnaturalpetmarket درباره‌ی کنترل دمای مخزن است. همه‌ی محتوای مجله‌ی پت خرید درباره‌ی ماهی و آکواریوم هم در دسترس شماست.

پرسش‌های پرتکرار

دمای آب آکواریوم چند درجه باشد؟

برای بیشتر ماهی‌های گرمسیری حدود ۲۳ تا ۲۷ درجه‌ی سانتی‌گراد مناسب است. ماهی قرمز آب خنک‌تر، حدود ۱۸ تا ۲۲ درجه، و دیسکس آب گرم‌تر، حدود ۲۸ تا ۳۰ درجه، می‌خواهد. بهتر است دما را نزدیک میانه‌ی محدوده‌ی ماهی‌های خودتان و ثابت نگه دارید.

دمای بخاری آکواریوم در تابستان چقدر باشد؟

همان دمای مطلوب ماهی‌ها؛ لازم نیست عدد ترموستات را در تابستان عوض کنید. ترموستات در هوای گرم کمتر بخاری را روشن می‌کند. اگر آب بدون بخاری هم گرم‌تر از حد مطلوب می‌شود، بخاری را خاموش کنید و به فکر خنک کردن آب باشید.

چگونه دمای آب آکواریوم را پایین بیاوریم؟

چراغ را خاموش کنید، درپوش را کمی باز بگذارید، پنکه را روی سطح آب بگیرید، اتاق را خنک کنید و هوادهی را بیشتر کنید. بطری دربسته‌ی یخ‌زده یا تعویض بخشی از آب با آب کمی خنک‌تر هم کمک می‌کند. همیشه دما را تدریجی پایین بیاورید و برای خانه‌های همیشه گرم چیلر را در نظر بگیرید.

دمای آب آکواریوم گیاهی چقدر باشد؟

بیشتر گیاهان آبزی رایج در حدود ۲۲ تا ۲۷ درجه خوب رشد می‌کنند که با دمای ماهی‌های گرمسیری هم‌خوانی دارد. دمای خیلی بالا رشد جلبک را بیشتر و اکسیژن آب را کمتر می‌کند.

ماهی قرمز به بخاری نیاز دارد؟

معمولاً نه. ماهی قرمز ماهی آب خنک است و در دمای معمول اتاق راحت است. مهم این است که آکواریوم او کنار بخاری، شوفاژ یا آفتاب مستقیم نباشد و دمای آب ناگهانی تغییر نکند.