چاقی خرگوش ها و 5 روش کاهش وزن خرگوش که باید بدانید

خرگوش‌های خانگی هم مثل ما یا سگ‌ها و گربه‌ها می‌توانند چاق شوند. خرگوش خانگی برخلاف همتای وحشی‌اش لازم نیست برای پیدا کردن غذا ساعت‌ها بگردد و بدود؛ غذا همیشه در ظرفش آماده است. نتیجه ساده است: کمتر می‌جهد و بیشتر می‌خورد. خرگوش تپل شاید بامزه به نظر برسد، اما اضافه‌وزن زمینهٔ زخم پا، مشکلات گوارشی و پوستی و کوتاه شدن عمر را فراهم می‌کند. در این راهنما می‌خوانید وزن مناسب خرگوش چقدر است، چطور بفهمید خرگوش‌تان چاق است، چاقی چه مشکلاتی ایجاد می‌کند و با ۵ روش ساده و ایمن چطور به کاهش وزن خرگوش کمک کنید.

وزن مناسب خرگوش چقدر است؟

وزن ایده‌آل خرگوش به نژاد و اندازهٔ بدن او بستگی دارد و یک عدد ثابت برای همهٔ خرگوش‌ها وجود ندارد. جدول زیر محدودهٔ تقریبی وزن خرگوش بالغ را در چند نژاد شناخته‌شده نشان می‌دهد:

بسیاری از خرگوش‌های خانگی دورگه‌اند و در هیچ‌یک از این دسته‌ها جا نمی‌گیرند. به همین دلیل عدد ترازو به‌تنهایی کافی نیست. بهترین راه این است که وزن خرگوش را کنار وضعیت بدنی‌اش بسنجید و یک بار هم از دامپزشک بپرسید وزن ایده‌آل خرگوش شما چقدر است. خرگوش را هر هفته یا دو هفته یک بار با ترازوی آشپزخانه وزن کنید و عدد را یادداشت کنید تا تغییرات را زود ببینید.

چطور بفهمیم خرگوش چاق است؟

تشخیص چاقی در خرگوش ساده نیست، چون موهای پرپشت شکل بدن را پنهان می‌کند. با لمس بدن خیلی بهتر از نگاه کردن می‌توانید قضاوت کنید:

• دنده‌ها: در خرگوش با وزن مناسب، دنده‌ها با فشار ملایم دست حس می‌شوند. اگر برای پیدا کردن دنده‌ها باید محکم فشار دهید، خرگوش احتمالاً اضافه‌وزن دارد.
• ستون فقرات و لگن: در خرگوش چاق، ستون فقرات و استخوان‌های لگن زیر لایهٔ چربی کمر به‌سختی لمس می‌شوند.
• شکم: شکم آویزان یا گرد و برآمده می‌تواند نشانهٔ چاقی باشد.
• چین‌های پوستی: چاقی ممکن است چین‌های اضافی در اطراف ناحیهٔ تناسلی و مقعد ایجاد کند.
• تمیزکاری: خرگوش چاق نمی‌تواند به همهٔ بدنش برسد و پشت بدنش کثیف یا نمدی می‌ماند.

خرگوش تپل یا خرگوش چاق؟

هر خرگوش تپلی چاق نیست. برخی نژادها ذاتاً بدن پهن و گرد دارند. خرگوش‌های ماده هم معمولاً زیر چانه یک چین پوستی به نام غبغب دارند که محل ذخیرهٔ چربی است و همیشه نشانهٔ چاقی نیست؛ هرچند در خرگوش چاق این غبغب بزرگ‌تر می‌شود. ملاک اصلی لمس دنده‌ها، ستون فقرات و لگن است، نه گرد بودن ظاهر. برای آشنایی با اصول کلی مراقبت، راهنمای کامل نگهداری از خرگوش را بخوانید.

چرا خرگوش‌های خانگی چاق می‌شوند؟

• غذای گلوله‌ای (پلت) زیاد: پر کردن مداوم ظرف پلت رایج‌ترین علت چاقی است.
• علف خشک کم: وقتی خرگوش به‌جای جویدن علف خشک، سیر از پلت و خوراکی می‌شود.
• خوراکی‌های شیرین و پرچرب: میوه زیاد، بیسکویت، نان و آجیل.
• تحرک کم: ماندن بیشتر ساعات روز در قفس کوچک.
• بی‌حوصلگی: خرگوشی که سرگرمی ندارد، بیشتر سراغ غذا می‌رود.
• سن و عقیم‌سازی: با بالا رفتن سن یا بعد از عقیم‌سازی ممکن است نیاز به انرژی کمتر شود ولی مقدار غذا همان بماند.

مشکلات ناشی از وزن زیاد در خرگوش‌ها

حیوانات کوچک چاق هم مثل انسان‌های دارای اضافه‌وزن با مشکلات زیادی روبه‌رو می‌شوند:

• زخم کف پا: وزن زیاد به کف پاهای عقب فشار می‌آورد و ممکن است باعث زخم و التهاب پاشنه شود.
• مشکل در خوردن سکوتروف‌ها: خرگوش معمولاً شب یا صبح زود نوعی مدفوع نرم و مغذی به نام سکوتروف دفع می‌کند و آن را مستقیم از مقعد می‌خورد. خرگوش چاق به‌سختی به این ناحیه می‌رسد و هم از این مواد مغذی محروم می‌شود و هم پشت بدنش کثیف می‌ماند.
• مشکلات پوستی: رطوبت ادرار و باکتری‌ها بین چین‌های پوست جمع می‌شود و ممکن است باعث درماتیت (التهاب و عفونت پوست) و نمدی شدن موها شود.
• مگس‌زدگی: پشت کثیف و مرطوب، مگس‌ها را برای تخم‌گذاری جذب می‌کند؛ این وضعیت در خرگوش بسیار خطرناک است.
• مشکلات مفصلی: وزن اضافه به مفاصل فشار می‌آورد و می‌تواند زمینهٔ آرتروز و کم‌تحرکی بیشتر شود.
• فشار به قلب: قلب برای خون‌رسانی به بدن چاق باید بیشتر کار کند.
• خطر در بیهوشی: خرگوش چاق در جراحی و بیهوشی معمولاً شرایط سخت‌تری دارد.

۵ روش کاهش وزن خرگوش

بهتر است از همان ابتدا برنامهٔ غذایی درستی برای خرگوش داشته باشید، نه این‌که بعد از چاق شدن به فکر رژیم بیفتید؛ چون وقتی خرگوش به شیوهٔ خاصی از غذا خوردن عادت کرد، تغییر آن سخت است. اما اگر خرگوش‌تان همین حالا اضافه‌وزن دارد، این پنج روش به لاغر شدن ایمن او کمک می‌کند. این نکته‌ها برای دیگر پستانداران کوچک گیاه‌خوار مثل خوکچهٔ هندی هم کاربرد دارد.

۱. علف خشک را پایهٔ غذا کنید

غذای اصلی خرگوش باید علف خشک (هی) باشد و همیشه به مقدار نامحدود در دسترسش بماند. علف خشک فیبر لازم برای سلامت باکتری‌های مفید روده، تخمیر و هضم درست غذا را تأمین می‌کند. جویدن آن دندان‌های خرگوش را هم، که در تمام عمر رشد می‌کنند، به‌طور طبیعی ساییده نگه می‌دارد. خرگوش‌های وحشی هم در طول روز مدام علف‌های زبر و رشته‌ای می‌جوند.

نکتهٔ مهم: در فارسی گاهی به هر علف خشکی «یونجه» می‌گویند، اما یونجهٔ واقعی (آلفالفا) کالری و کلسیم بالایی دارد و برای خرگوش بالغ و به‌ویژه خرگوش چاق مناسب نیست. برای کنترل وزن، علف خشک گراس مانند تیموتی یا علف چمنی خشک بهتر است. یونجه بیشتر برای خرگوش‌های در حال رشد به کار می‌رود.

۲. غذای گلوله‌ای (پلت) را کم کنید

پلت‌ها کالری و کربوهیدرات بیشتری از علف خشک دارند و خرگوش‌ها معمولاً عاشق آن‌ها هستند. اما پلت زیاد باعث اضافه‌وزن می‌شود و می‌تواند تعادل باکتری‌های روده را به هم بزند و باعث گاز و ناراحتی گوارشی شود.

خرگوشی که به‌جای علف خشک پلت زیاد می‌خورد، کمتر می‌جود؛ در نتیجه دندان‌هایش بیش از حد بلند می‌شوند و لبه‌های تیزی پیدا می‌کنند که هنگام جویدن درد ایجاد می‌کند. خرگوش کم‌اشتها می‌شود و حرکت غذا در دستگاه گوارشش کند می‌شود. این وضعیت که به آن تنبلی دستگاه گوارش می‌گویند، می‌تواند جان خرگوش را تهدید کند. درمان آن معمولاً با داروهای تقویت‌کنندهٔ حرکت روده، مایعات و تغذیه با سرنگ زیر نظر دامپزشک انجام می‌شود و اگر به‌موقع درمان نشود ممکن است خرگوش بمیرد.

یک قاعدهٔ کلی برای خرگوش سالم بالغ این است که روزانه حدود یک‌چهارم پیمانه پلت پرفیبر به ازای هر ۲ کیلوگرم وزن بدن کافی است؛ خرگوش کوچک‌تر کمتر و خرگوش بزرگ‌تر کمی بیشتر نیاز دارد. برای خرگوش چاق، دامپزشک ممکن است مقدار کمتری را پیشنهاد کند. کم کردن پلت را تدریجی انجام دهید و هم‌زمان مطمئن شوید خرگوش علف خشک کافی می‌خورد. برای آشنایی با غذاهای مناسب، بهترین غذاهای سالم مخصوص خرگوش را بخوانید.

۳. سبزیجات برگ‌دار را جایگزین کنید

سبزیجات برگ‌دار تازه فیبر بالا و کالری کمی دارند و جای خوبی برای بخشی از پلت حذف‌شده‌اند. جویدن آن‌ها هم مثل علف خشک به سلامت دندان کمک می‌کند. سبزیجات آب زیادی هم دارند؛ همان چیزی که گیاه‌خواران برای هضم درست به آن نیاز دارند تا غذا در روده حرکت طبیعی داشته باشد.

خرگوش‌ها کلسیم زیادی از غذا جذب می‌کنند و کلسیم اضافه از راه ادرار دفع می‌شود. ذرات کلسیم ممکن است مثل ماسه در مثانه ته‌نشین شوند و حتی سنگ مثانه بسازند که گاهی به جراحی نیاز دارد. آب موجود در سبزیجات به شسته شدن این ذرات کمک می‌کند. دو نکتهٔ احتیاطی را فراموش نکنید:

• تدریجی شروع کنید: سبزی جدید یا مقدار زیاد ناگهانی ممکن است در بعضی خرگوش‌ها باعث اسهال شود. هر سبزی تازه را کم‌کم اضافه کنید.
• سبزیجات پرکلسیم را محدود کنید: سبزی‌هایی مثل جعفری، کلم پیچ و اسفناج کلسیم بیشتری دارند و بهتر است فقط چند بار در هفته در برنامهٔ غذایی باشند.

اگر می‌خواهید خرگوش را بیرون از خانه و روی چمن هم بچرخانید، مطلب آموزش قلاده به خرگوش را بخوانید.

۴. خوراکی‌های تشویقی را کم کنید

خرگوش‌ها هم مثل ما خوراکی شیرین و چرب را دوست دارند. اما خوراکی‌های پرقند مثل میوهٔ تازه یا خشک و خوراکی‌های پرچرب مثل مغزها و آجیل، روند طبیعی دستگاه گوارش خرگوش را به هم می‌زنند و باعث چاقی می‌شوند. این خوراکی‌ها جزو رژیم طبیعی خرگوش نیستند.

• یک تکهٔ کوچک میوهٔ پرفیبر مثل سیب (بدون هسته) یا گلابی، گاه‌به‌گاه و به‌عنوان پاداش اشکالی ندارد.
• میوه‌های خیلی شیرین مثل موز و انگور را به حداقل برسانید یا کنار بگذارید.
• آجیل، مغزها، نان، بیسکویت و شیرینی جایی در رژیم خرگوش ندارند.
• به‌جای خوراکی، با نوازش، بازی یا یک برگ سبزی مورد علاقه‌اش او را تشویق کنید.

اگر دوست دارید با رفتارها و ویژگی‌های کمتر شناخته‌شدهٔ خرگوش‌ها آشنا شوید، نکات جالب دربارهٔ خرگوش‌ها را بخوانید.

۵. خرگوش را به تحرک تشویق کنید

درست غذا خوردن کلید کاهش وزن خرگوش است، اما بدون تحرک حفظ وزن مناسب سخت است. بسیاری از خرگوش‌های خانگی بیشتر وقت‌شان را در قفس کوچک می‌گذرانند و جایی برای دویدن و جهیدن ندارند. خرگوش برای رسیدن به وزن سالم و حفظ آن باید هر روز چند ساعت بیرون از قفس و در فضای امن بگردد. این ایده‌ها کمک می‌کند:

• یک سطح صاف و ضدلغزش برای دویدن فراهم کنید؛ کف لیز برای مفاصل خرگوش مناسب نیست.
• ظرف‌های کوچک غذا یا سبزی را در گوشه‌های مختلف اتاق بگذارید تا برای غذا خوردن راه برود.
• بخشی از غذا را زیر تکه‌های کاغذ یا داخل جعبه‌های مقوایی قابل جویدن پنهان کنید تا بگردد و پیدا کند؛ این کار هم ورزش است و هم سرگرمی ذهنی.
• تونل، جعبه و سکوهای کوتاه بگذارید تا بجهد و کاوش کند.

سرگرمی کافی جلوی جویدن وسایل خانه را هم می‌گیرد؛ برای این موضوع مطلب بدرفتاری و خرابکاری خرگوش‌ها را ببینید.

نکات ایمنی در رژیم لاغری خرگوش

• هرگز خرگوش را گرسنه نگه ندارید: دستگاه گوارش خرگوش باید همیشه در حرکت باشد. کم کردن ناگهانی غذا یا خالی گذاشتن ظرف علف خشک می‌تواند باعث تنبلی گوارش و مشکلات کبدی شود.
• آرام لاغر کنید: کاهش وزن باید تدریجی و در طول چند هفته یا چند ماه باشد، نه چند روز.
• منظم وزن کنید: هر هفته وزن را ثبت کنید تا مطمئن شوید روند درست است.
• قبل از شروع، معاینهٔ دامپزشکی: دامپزشک وزن هدف را تعیین می‌کند و مشکلاتی مثل بیماری دندان را که روی غذا خوردن اثر دارد بررسی می‌کند.

چه زمانی فوراً به دامپزشک برویم؟ اگر خرگوش غذا نمی‌خورد، مدفوعش خیلی کم یا قطع شده، بی‌حال است، در گوشه‌ای قوز کرده یا دندان‌هایش را به هم می‌ساید (نشانهٔ درد)، منتظر نمانید. این علائم در خرگوش می‌تواند نشانهٔ تنبلی گوارش باشد که درمان سریع لازم دارد. اگر هم پشت بدن خرگوش کثیف و مرطوب است یا روی آن کرم دیدید، فوراً به دامپزشک مراجعه کنید.

سخن پایانی

خرگوش‌های خوش‌اندام و ورزیده معمولاً عمر طولانی‌تری نسبت به خرگوش‌های چاق دارند و حال بهتری هم دارند. علف خشک نامحدود، پلت محدود، سبزیجات برگ‌دار، خوراکی تشویقی کم و چند ساعت تحرک روزانه، پایهٔ کنترل وزن خرگوش است. برای این‌که بدانید چه عوامل دیگری روی عمر خرگوش اثر دارند، مطلب طول عمر خرگوش‌ها چقدر است؟ را بخوانید. بخشی از توصیه‌های این مطلب بر پایهٔ راهنماهای دامپزشکی وب‌سایت PetMD است.

پرسش‌های پرتکرار

خرگوش چاق را چطور لاغر کنیم؟

علف خشک گراس را نامحدود در دسترسش بگذارید، مقدار پلت را به‌تدریج کم کنید، سبزیجات برگ‌دار را جایگزین بخشی از پلت کنید، خوراکی‌های شیرین و پرچرب را کنار بگذارید و هر روز چند ساعت فرصت تحرک بیرون از قفس بدهید. کاهش وزن باید آرام باشد و هرگز خرگوش را گرسنه نگه ندارید.

وزن نرمال خرگوش چقدر است؟

وزن مناسب به نژاد بستگی دارد؛ مثلاً نژادهای کوتوله حدود ۱ کیلوگرم و نژادهای غول‌پیکر بیش از ۶ کیلوگرم وزن دارند. چون بسیاری از خرگوش‌های خانگی دورگه‌اند، بهتر است وزن را کنار لمس دنده‌ها و ستون فقرات بسنجید و وزن ایده‌آل را از دامپزشک بپرسید.

خرگوش تپل یعنی خرگوش چاق؟

نه همیشه. بعضی نژادها بدن گرد و پهن دارند و خرگوش ماده هم معمولاً غبغب زیر چانه دارد. اگر دنده‌ها با فشار ملایم حس می‌شوند، خرگوش احتمالاً چاق نیست؛ اما اگر دنده‌ها و ستون فقرات زیر لایهٔ چربی به‌سختی لمس می‌شوند، اضافه‌وزن دارد.

به خرگوش چقدر پلت بدهیم؟

یک قاعدهٔ کلی برای خرگوش سالم بالغ، حدود یک‌چهارم پیمانه پلت پرفیبر در روز به ازای هر ۲ کیلوگرم وزن است. برای خرگوش چاق ممکن است دامپزشک مقدار کمتری پیشنهاد کند. علف خشک همیشه باید بخش اصلی غذا باشد.

آیا یونجه برای خرگوش چاق مناسب است؟

یونجهٔ واقعی (آلفالفا) کالری و کلسیم زیادی دارد و برای خرگوش بالغ چاق انتخاب خوبی نیست. برای کنترل وزن، علف خشک گراس مثل تیموتی بهتر است. یونجه بیشتر برای خرگوش‌های در حال رشد کاربرد دارد.