دید سگ در تاریکی ؛ آیا سگ ها می توانند در تاریکی ببینند؟

دید سگ در تاریکی از دید انسان بهتر است. سگ‌ها در شبکیه چشم خود سلول‌های میله‌ای بیشتری دارند و پشت شبکیه‌شان لایه‌ای بازتابنده به نام تاپتوم لوسیدوم وجود دارد که نور کم را دوباره به سلول‌های بینایی برمی‌گرداند. به همین دلیل سگ در نور کم ماه یا چراغ خواب، شما را بهتر از آنچه شما او را می‌بینید تشخیص می‌دهد؛ اما در تاریکی مطلق او هم چیزی نمی‌بیند و به بویایی و شنوایی‌اش تکیه می‌کند. در ادامه می‌خوانید چشم سگ چطور کار می‌کند، دید رنگی سگ‌ها چگونه است، تفاوت دید سگ و انسان چیست و چرا نباید به چشمان سگ خیره شد.

آناتومی چشم سگ

چشم سگ از نظر ساختار شباهت زیادی به چشم انسان دارد. چشم سگ هم قرنیه، مردمک، عدسی و شبکیه دارد و شبکیه آن از دو نوع سلول گیرنده نور، یعنی سلول‌های میله‌ای و مخروطی، تشکیل شده است.

مسیر نور در چشم سگ هم مثل چشم ما است:

1. نور از قرنیه، لایه شفاف جلوی چشم، عبور می‌کند.
2. از مردمک می‌گذرد؛ مردمک با گشاد و تنگ شدن، مقدار نور ورودی را تنظیم می‌کند.
3. عدسی نور را روی شبکیه متمرکز می‌کند.
4. سلول‌های شبکیه نور را دریافت می‌کنند و پیام آن را از راه عصب بینایی به مغز می‌فرستند.

با این حال، دامپزشکان چشم‌پزشک تأکید می‌کنند که باید در فرض کردن آنچه سگ واقعاً می‌بیند محتاط باشیم. ما به‌خوبی می‌دانیم چشم سگ از نظر فیزیکی چه چیزهایی را می‌تواند دریافت کند، اما نمی‌دانیم مغز او این اطلاعات را دقیقاً چطور تفسیر می‌کند. احتمالاً برداشت مغز سگ شبیه برداشت مغز ما است، ولی نمی‌توان با قطعیت گفت. سگ‌ها همچنین به حواس دیگر، به‌ویژه بویایی، تکیه می‌کنند و شاید محیط اطراف خود را کامل‌تر از آنچه ما تصور می‌کنیم درک کنند. اگر درباره بدن و رفتار سگ کنجکاوید، مطلب نکات جالب درباره سگ از آناتومی تا خواب را هم بخوانید.

چرا دید سگ در تاریکی از انسان بهتر است؟

تفاوت اصلی چشم سگ و انسان در دید شب، به شبکیه برمی‌گردد. دو ویژگی به سگ کمک می‌کند در نور کم بهتر از ما ببیند:

۱. سلول‌های میله‌ای بیشتر

سلول‌های میله‌ای در نور کم کار می‌کنند و به حرکت حساس‌اند، در حالی که سلول‌های مخروطی نور زیاد و رنگ‌ها را پردازش می‌کنند. شبکیه سگ سهم بیشتری از سلول‌های میله‌ای دارد، اما در شبکیه انسان، به‌ویژه در مرکز دید، سلول‌های مخروطی نقش پررنگ‌تری دارند. نتیجه این است که سگ در نور کم بهتر می‌بیند و حرکت را سریع‌تر تشخیص می‌دهد، اما رنگ‌ها و جزئیات را کمتر از ما می‌بیند.

۲. لایه بازتابنده تاپتوم لوسیدوم

سگ‌ها پشت شبکیه خود لایه‌ای بازتابنده به نام تاپتوم لوسیدوم دارند. این لایه مثل آینه عمل می‌کند و نوری را که از شبکیه گذشته، دوباره به سلول‌های گیرنده برمی‌گرداند تا از نور کم بیشترین استفاده شود. براق شدن چشم سگ در تاریکی، وقتی نور چراغ قوه یا فلاش به آن می‌خورد، به همین لایه مربوط است. انسان این لایه را ندارد.

آیا سگ در تاریکی مطلق هم می‌بیند؟

نه. چشم هر موجودی برای دیدن به مقداری نور نیاز دارد. سگ در نور خیلی کم، مثل نور ماه، ستاره یا چراغ خواب، از ما بهتر می‌بیند، اما در اتاقی کاملاً تاریک او هم چیزی نمی‌بیند و برای پیدا کردن راه به بویایی، شنوایی و حافظه‌اش از محیط خانه تکیه می‌کند. حرکات سگ در شب گاهی به خواب و رؤیا مربوط است، نه دیدن؛ درباره این موضوع مطلب علت تکان خوردن سگ در خواب را بخوانید.

مقایسه دید سگ و انسان

دید سگ از بعضی جهات بهتر و از بعضی جهات ضعیف‌تر از دید ماست. جدول زیر خلاصه این تفاوت‌ها است:

چشم‌های سگ مثل بیشتر شکارچی‌ها رو به جلو است و به همین دلیل عمق را خوب درک می‌کند. اما چون چشم‌هایش معمولاً کمی بیشتر از چشم‌های ما به طرفین متمایل است، میدان دید کلی‌اش گسترده‌تر و همپوشانی دید دو چشمش کمتر از انسان است. این ویژگی در نژادهای مختلف فرق می‌کند؛ برای مثال سگ‌های پوزه‌کوتاه چشم‌هایی رو به جلوتر دارند. این نژادها از نظر سلامت چشم هم نکات خاصی دارند که در مطلب سگ‌های صورت تخت و نکات بهداشتی آن‌ها آمده است.

دید رنگی سگ‌ها؛ سگ‌ها چه رنگ‌هایی را می‌بینند؟

چون سگ‌ها سلول‌های مخروطی کمتری دارند، دید رنگی آن‌ها محدودتر از ما است. چشم انسان سه نوع سلول مخروطی دارد که طول‌موج‌های مختلف نور را جذب می‌کنند و به ما اجازه می‌دهند طیف رنگ‌ها از قرمز تا بنفش را ببینیم. اما چشم سگ فقط دو نوع سلول مخروطی دارد و به همین دلیل به آن «دورنگی» می‌گویند.

بنابراین سگ‌ها رنگ‌بین هستند، اما نه مثل ما. دید آن‌ها شبیه افرادی است که کوررنگی قرمز و سبز دارند:

• آبی و زرد را به‌خوبی تشخیص می‌دهند.
• قرمز و سبز را از هم جدا نمی‌کنند و این رنگ‌ها برایشان شبیه سایه‌هایی از زرد مایل به قهوه‌ای یا خاکستری است.
• یک توپ قرمز روی چمن سبز برای سگ چندان به چشم نمی‌آید و او بیشتر با بو و حرکت پیدایش می‌کند. اسباب‌بازی آبی یا زرد برای سگ راحت‌تر دیده می‌شود.

آزمایشی درباره دید رنگی سگ‌ها

مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۳ منتشر شد، نشان داد سگ‌ها بیش از آنچه قبلاً تصور می‌شد به رنگ توجه می‌کنند. پژوهشگران روسی چهار برگه کاغذ به رنگ‌های آبی تیره، آبی روشن، زرد تیره و زرد روشن آماده کردند و هر برگه را کنار یک جعبه غذا گذاشتند. فقط یکی از جعبه‌ها که تکه‌ای گوشت در آن بود باز می‌شد و سگ‌ها یاد گرفتند یک رنگ را با گوشت مرتبط کنند.

سپس پژوهشگران ترکیب را عوض کردند. مثلاً اگر گوشت ابتدا کنار زرد تیره بود، حالا یا کنار آبی تیره قرار می‌گرفت (همان میزان تیرگی، رنگ متفاوت) یا کنار زرد روشن (همان رنگ، تیرگی متفاوت). اگر سگ سراغ آبی تیره می‌رفت، یعنی روشنایی را به خاطر سپرده بود و اگر سراغ زرد روشن می‌رفت، یعنی رنگ را به خاطر سپرده بود. نتیجه این بود که بیشتر سگ‌ها بر اساس رنگ انتخاب کردند؛ شش سگ از هشت سگ در ۹۰ تا ۱۰۰ درصد موارد رنگ را ملاک قرار دادند.

چرا نباید به چشمان سگ خیره شد؟

در زبان بدن سگ‌ها، خیره شدن مستقیم و طولانی به چشم‌ها معمولاً نشانه تهدید یا رقابت است. سگ‌ها برای کم کردن تنش، نگاهشان را از هم برمی‌گردانند. به همین دلیل اگر به چشمان سگی که شما را نمی‌شناسد خیره شوید، ممکن است احساس خطر کند و بترسد، عقب‌نشینی کند یا حتی واکنش دفاعی و پرخاشگرانه نشان دهد.

این نکته‌ها را در برخورد با سگ‌ها در نظر بگیرید:

• به چشمان سگ غریبه، به‌ویژه سگی که ترسیده یا بسته است، خیره نشوید. نگاهتان را کمی کنار بگیرید و از پهلو نزدیک شوید.
• به بچه‌ها یاد بدهید صورتشان را نزدیک صورت سگ نبرند و به چشمانش زل نزنند.
• اگر سگ هنگام نگاه شما سرش را برمی‌گرداند، بدنش خشک می‌شود، سفیدی چشمش دیده می‌شود، لب‌هایش را می‌لیسد یا می‌غرد، یعنی ناراحت است و باید فاصله بگیرید.
• نگاه آرام و نرم بین سگ و صاحبی که به او اعتماد دارد معمولاً تهدیدآمیز نیست و بخشی از ارتباط آن‌هاست، اما خیره شدن سخت و طولانی را حتی با سگ خودتان کنار بگذارید.

سگ‌هایی که مضطرب‌اند به نگاه و حرکات ناگهانی حساس‌ترند؛ برای شناخت و کاهش این حالت، مطلب از بین بردن اضطراب سگ را ببینید.

نکات کاربردی برای دید سگ در شب

• در پیاده‌روی شبانه، قلاده یا جلیقه بازتابنده و چراغ کوچک به سگ ببندید تا رانندگان او را ببینند؛ لوازم سگ برای پیاده‌روی را پیش از شروع پیاده‌روی‌های شبانه آماده کنید.
• سگ در تاریکی حرکت را خوب می‌بیند، پس ممکن است با دیدن گربه یا حیوانی در دوردست ناگهان بدود. قلاده را محکم نگه دارید.
• برای سگ‌های مسن یک چراغ خواب کم‌نور در مسیر ظرف آب و جای خوابشان روشن بگذارید.
• جای وسایل خانه را بی‌دلیل تغییر ندهید، به‌ویژه اگر سگتان بینایی ضعیفی دارد.

چه زمانی دید سگ را دامپزشک بررسی کند؟

کاهش بینایی، به‌ویژه در شب، گاهی نخستین نشانه بیماری‌های چشم یا تغییرات دوران پیری است. اگر این نشانه‌ها را دیدید، سگ را پیش دامپزشک ببرید:

• برخورد با وسایل یا دیوار، به‌خصوص در نور کم
• تردید در بالا و پایین رفتن از پله یا پریدن روی مبل در شب
• کدر یا مات شدن چشم، قرمزی، ترشح یا ورم
• مالیدن مداوم چشم با پنجه یا روی زمین
• ترسیدن ناگهانی از تاریکی یا بی‌قراری شبانه

کدر شدن عدسی و ضعیف شدن دید در سگ‌های مسن شایع‌تر است؛ برای آشنایی با تغییرات این دوره، مطلب نشانه‌های پیری در سگ را بخوانید. سگ‌ها درک متفاوتی از زمان هم دارند که حواس آن‌ها در آن نقش دارد؛ مطلب درک سگ‌ها از زمان را از دست ندهید. بخش‌هایی از این راهنما بر پایه توضیحات چشم‌پزشکان دامپزشکی در وب‌سایت PetMD است.

پرسش‌های پرتکرار

آیا سگ‌ها در تاریکی می‌بینند؟

سگ‌ها در نور کم مثل نور ماه یا چراغ خواب بهتر از انسان می‌بینند، چون سلول‌های میله‌ای بیشتر و لایه بازتابنده تاپتوم لوسیدوم دارند. اما در تاریکی مطلق آن‌ها هم چیزی نمی‌بینند و به بو و صدا تکیه می‌کنند.

دید سگ چگونه است؟

سگ‌ها حرکت را خیلی خوب تشخیص می‌دهند، در نور کم بهتر از ما می‌بینند و میدان دید گسترده‌تری دارند. در عوض، جزئیات را کمتر واضح می‌بینند و دید رنگی‌شان محدود به طیف آبی و زرد است.

چرا نباید به چشمان سگ نگاه کرد؟

در زبان بدن سگ، خیره شدن مستقیم و طولانی نشانه تهدید است. سگ غریبه یا ترسیده ممکن است با این نگاه احساس خطر کند و واکنش دفاعی نشان دهد. نگاه آرام به سگ خودتان معمولاً مشکلی ندارد، اما به سگ‌های ناآشنا خیره نشوید.

سگ‌ها چه رنگ‌هایی را می‌بینند؟

سگ‌ها دید دورنگی دارند و آبی و زرد را به‌خوبی می‌بینند. قرمز و سبز را از هم تشخیص نمی‌دهند و این رنگ‌ها برایشان شبیه سایه‌های زرد مایل به قهوه‌ای یا خاکستری است.

چرا چشم سگ در تاریکی برق می‌زند؟

برق زدن چشم سگ در تاریکی به خاطر لایه تاپتوم لوسیدوم پشت شبکیه است. این لایه نور را بازتاب می‌دهد تا سگ در نور کم بهتر ببیند و وقتی نور چراغ یا فلاش به آن می‌خورد، چشم درخشان به نظر می‌رسد.