ترکیبات خاک گربه و راهنمای انتخاب بهترین نوع بر اساس جنس خاک

خاک گربه معمولاً از یکی از چهار جنس اصلی ساخته می‌شود: رس معمولی، رس بنتونیت که توده می‌شود، کریستال‌های سیلیکا و مواد گیاهی یا کاغذی که در طبیعت تجزیه می‌شوند. جنس خاک تعیین می‌کند ادرار چطور جذب شود، بو چقدر کنترل شود، چقدر گرد و غبار بلند شود و شما هر چند وقت یک بار باید ظرف را خالی کنید. در این راهنما از مجله پت شاپ پت خرید، هر جنس خاک گربه را با مزایا و معایبش معرفی می‌کنیم، آنها را در یک جدول کنار هم می‌گذاریم و می‌گوییم کدام نوع برای کدام گربه و کدام خانه مناسب‌تر است.

اگر می‌خواهید علاوه بر جنس خاک، به شکل دانه، بو و رفتار گربه هم توجه کنید، راهنمای نحوه انتخاب خاک گربه مناسب را هم بخوانید.

خاک گربه از چی درست می‌شود؟

خاک‌های تجاری گربه از نظر مواد سازنده در چهار گروه اصلی قرار می‌گیرند. هر گروه رفتار متفاوتی در برابر رطوبت دارد و همین تفاوت، روش تمیز کردن و هزینه نگهداری را تعیین می‌کند:

• رس معمولی (غیرکلامپی): قدیمی‌ترین نوع خاک گربه که ادرار را جذب می‌کند ولی توده نمی‌شود.
• رس بنتونیت (کلامپی): نوعی رس که با خیس شدن، توده‌های سفت تشکیل می‌دهد و می‌شود آن را با بیلچه جدا کرد.
• سیلیکا یا خاک کریستالی: دانه‌های ژل سیلیکا که رطوبت را در خود نگه می‌دارند و بو را کم می‌کنند.
• خاک گیاهی و زیست‌تخریب‌پذیر: ساخته‌شده از کاغذ بازیافتی، چوب یا مواد گیاهی مثل گندم، ذرت و سویا.

گاهی به این خاک‌ها موادی مثل جوش شیرین یا زغال فعال هم اضافه می‌شود تا بو را بهتر کنترل کنند. در ادامه هر گروه را جداگانه بررسی می‌کنیم.

خاک گربه رسی معمولی

خاک‌های پایه رسی از قدیمی‌ترین انواع تجاری خاک گربه هستند و هنوز هم در بیشتر فروشگاه‌های حیوانات خانگی پیدا می‌شوند. رس به این دلیل انتخاب شده که قدرت جذب بالایی دارد و می‌تواند مقدار زیادی ادرار را در خود نگه دارد.

مشکل این است که رس معمولی کم‌کم اشباع می‌شود. وقتی دانه‌ها دیگر جایی برای جذب ادرار نداشته باشند، ادرار ته ظرف جمع می‌شود و بو بالا می‌گیرد. چون این نوع خاک توده نمی‌شود، نمی‌توانید فقط قسمت خیس را با بیلچه بردارید.

اگر از خاک رسی معمولی استفاده می‌کنید، این نکات را رعایت کنید:

• مدفوع را هر روز بردارید.
• کل خاک را دست‌کم هفته‌ای یک بار دور بریزید و ظرف را بشویید و خشک کنید.
• اگر بو زودتر از یک هفته بالا رفت، فاصله تعویض را کوتاه‌تر کنید.

مزیت اصلی این خاک قیمت معمولاً پایین‌تر آن است؛ اما در عوض مصرف آن بیشتر است و زحمت تمیز کردن هم بیشتر می‌شود.

اگر گربه پرشین دارید و می‌خواهید درباره تغذیه‌اش هم بدانید، مطلب بهترین غذا برای گربه پرشین و غذاهای مفید و مضر برای آن را ببینید.

خاک گربه بنتونیت

بنتونیت نوع خاصی از رس است که وقتی خیس می‌شود، متورم می‌شود و دور ادرار یک توده سفت می‌سازد. به همین دلیل به خاک بنتونیت «خاک کلامپی» یا «خاک توده‌شونده» هم می‌گویند. امروز بنتونیت یکی از رایج‌ترین جنس‌های خاک گربه است.

برتری اصلی خاک بنتونیت در روش تمیز کردن آن است. توده‌های ادرار و مدفوع را با بیلچه برمی‌دارید، کمی خاک تازه به ظرف اضافه می‌کنید و بقیه خاک تمیز می‌ماند. پس لازم نیست هر بار کل ظرف را خالی کنید.

مزایای خاک بنتونیت

• جدا کردن ادرار و مدفوع با بیلچه ساده است.
• خاک باقی‌مانده تمیز می‌ماند و مصرف کلی خاک معمولاً کمتر می‌شود.
• بیشتر گربه‌ها بافت نرم و ریز آن را دوست دارند، چون شبیه خاک و ماسه طبیعی است.

معایب خاک بنتونیت

• بعضی محصولات گرد و غبار زیادی دارند که برای گربه‌ها و افراد دارای حساسیت تنفسی آزاردهنده است.
• دانه‌ها به پنجه و موی گربه می‌چسبند و در خانه پخش می‌شوند.
• بچه‌گربه‌های خیلی کوچک ممکن است خاک را بخورند؛ بنتونیت در دستگاه گوارش هم متورم می‌شود و بلعیدن مقدار زیاد آن خطرناک است.
• نباید آن را در توالت خالی کنید، چون توده‌ها ممکن است لوله را مسدود کنند.

اگر گربه شما تازه زایمان کرده یا بچه‌گربه دارید، در مراقبت از گربه مادر و بچه‌هایش به انتخاب خاک امن برای بچه‌گربه‌ها هم توجه کنید.

یک نکته جالب درباره رفتار گربه‌ها: چرا گربه‌ها به ارتفاع و بلندی‌ها علاقه دارند؟

خاک گربه سیلیکونی (کریستالی)

خاک سیلیکونی از دانه‌های ژل سیلیکا ساخته می‌شود؛ همان ماده‌ای که در بسته‌های کوچک داخل جعبه کفش، مواد غذایی یا دارو می‌گذارند تا رطوبت را بگیرد. سیلیکا مثل یک ماده خشک‌کن عمل می‌کند: ادرار را در منافذ خود جذب می‌کند و رطوبت آن را تبخیر می‌کند. نتیجه، کنترل خوب بو و ظرفی است که دیرتر خیس می‌شود.

برخلاف خاک بنتونیت، دانه‌های سیلیکا معمولاً توده نمی‌شوند. پس مدفوع را هر روز برمی‌دارید و ادرار را به دانه‌ها می‌سپارید، تا وقتی که خاک اشباع شود و کل آن را عوض کنید. نشانه اشباع شدن، بو گرفتن ظرف یا جمع شدن رطوبت در کف آن است.

برای چه کسانی مناسب است؟

• کسانی که نمی‌خواهند از رس استفاده کنند.
• خانه‌هایی که گرد و غبار برایشان مهم است؛ خاک سیلیکونی معمولاً گرد و غبار کمتری از رس دارد.
• کسانی که ترجیح می‌دهند کل خاک را دیرتر عوض کنند.

در مقابل، بعضی گربه‌ها صدای خش‌خش یا بافت تیز دانه‌های کریستالی را زیر پنجه دوست ندارند. بعضی صاحبان گربه هم نگران خوردن دانه‌ها توسط گربه هستند. اگر گربه شما عادت دارد خاک را بجود یا بخورد، این نوع خاک را با احتیاط امتحان کنید.

برای مطالعه درباره تغذیه هم می‌توانید مقایسه برندهای ایرانی غذای خشک گربه را بخوانید.

خاک گربه گیاهی و زیست‌تخریب‌پذیر

خاک‌های زیست‌تخریب‌پذیر از کاغذ بازیافتی، خرده‌چوب یا مواد گیاهی مثل گندم، ذرت و سویا ساخته می‌شوند. این مواد در طبیعت تجزیه می‌شوند و برای کسانی که محصول سازگار با محیط زیست را ترجیح می‌دهند، گزینه خوبی هستند. بعضی از آنها توده می‌شوند و بعضی فقط جذب می‌کنند؛ پس قبل از خرید، روش استفاده روی بسته را بخوانید.

این خاک‌ها معمولاً سبک‌ترند و گرد و غبار کمتری دارند. اگر گربه شما خاک را می‌خورد یا نگران گرد و غبار رس هستید، خاک گربه با پایه گیاهی جایگزین مناسبی است. البته بعضی گربه‌ها به بو یا بافت این خاک‌ها عادت ندارند و باید آنها را کم‌کم جایگزین کرد.

گاهی گفته می‌شود خاک گیاهی مصرف‌شده را می‌توان کود باغچه کرد. این کار انتخاب عاقلانه‌ای نیست: مدفوع گربه ممکن است انگل‌هایی مثل توکسوپلاسما داشته باشد و اگر در باغچه‌ای که میوه، سبزی یا گیاه خوراکی دارد ریخته شود، می‌تواند انسان را بیمار کند. اگر گربه‌های بیرون خانه به باغچه شما می‌آیند، مطلب دور کردن گربه از باغچه را ببینید.

مقایسه جنس‌های خاک گربه در یک نگاه

کدام جنس خاک برای گربه شما مناسب است؟

بهترین جنس خاک گربه، خاکی است که گربه شما بدون مشکل از آن استفاده کند و با سبک زندگی شما هم جور باشد. برای تصمیم گرفتن، این سؤال‌ها را از خودتان بپرسید:

• چقدر وقت برای تمیز کردن دارید؟ اگر هر روز فقط چند دقیقه وقت دارید، خاک کلامپی بنتونیت یا سیلیکا راحت‌تر است.
• کسی در خانه حساسیت تنفسی دارد؟ خاک سیلیکا یا گیاهی معمولاً گرد و غبار کمتری دارد.
• بچه‌گربه دارید؟ بچه‌گربه‌ها کنجکاوند و گاهی خاک را می‌خورند؛ برای آنها معمولاً خاک غیرکلامپی یا گیاهی پیشنهاد می‌شود.
• گربه شما حساس است؟ بعضی گربه‌ها خاک ریز و بی‌بو را به خاک معطر یا درشت ترجیح می‌دهند. اگر گربه بیرون ظرف دستشویی کرد، شاید جنس خاک را دوست ندارد.
• محیط زیست برایتان مهم است؟ خاک‌های گیاهی و کاغذی تجزیه‌پذیرند.

اگر خاک را عوض می‌کنید، یک‌باره این کار را نکنید. خاک جدید را کم‌کم و طی چند روز با خاک قبلی مخلوط کنید تا گربه به آن عادت کند. پرسیدن از صاحبان گربه‌ای که تجربه جنس‌های مختلف را دارند هم کمک می‌کند. اگر بخواهید خودتان خاک درست کنید، روش ساخت خاک گربه در خانه را بخوانید.

نکات نگهداری ظرف خاک، فارغ از جنس خاک

• ادرار و مدفوع را دست‌کم روزی یک بار بردارید؛ گربه‌ها ظرف کثیف را دوست ندارند.
• ظرف را در جایی آرام و دور از ظرف غذا و آب بگذارید.
• اگر چند گربه دارید، برای هر گربه یک ظرف جدا در نظر بگیرید.
• هنگام شستن ظرف از مواد شوینده با بوی تند استفاده نکنید و ظرف را کاملاً خشک کنید.
• بعد از تمیز کردن خاک دست‌هایتان را بشویید. زنان باردار بهتر است تمیز کردن ظرف خاک را به فرد دیگری بسپارند، چون مدفوع گربه ممکن است توکسوپلاسما منتقل کند.

برای آشنایی با نیازهای دیگر گربه‌ها، سری به مقاله‌های گربه در مجله پت خرید بزنید. لوازم دیگر گربه، از غذا تا اسباب‌بازی، را هم در پت شاپ گربه پت خرید پیدا می‌کنید. مقاله‌های دامپزشکی وب‌سایت PetMD هم برای مطالعه بیشتر به زبان انگلیسی مفید هستند.

چه زمانی باید به دامپزشک مراجعه کنید؟

ظرف خاک جای خوبی برای دیدن نشانه‌های اولیه بیماری است. در این موارد با دامپزشک مشورت کنید:

• گربه بارها به ظرف می‌رود ولی ادرار کمی دارد یا اصلاً ادرار نمی‌کند؛ این حالت در گربه نر می‌تواند اورژانسی باشد.
• در ادرار خون می‌بینید یا گربه هنگام دستشویی ناله می‌کند.
• گربه‌ای که قبلاً مرتب از ظرف استفاده می‌کرد، ناگهان بیرون آن دستشویی می‌کند.
• گربه مقدار زیادی خاک خورده، یا بعد از خوردن خاک استفراغ، بی‌حالی یا یبوست دارد.
• بعد از عوض کردن خاک، عطسه، سرفه یا آبریزش چشم پیدا کرده است.

پرسش‌های پرتکرار

جنس خاک گربه چیست؟

خاک گربه معمولاً از رس معمولی، رس بنتونیت، ژل سیلیکا یا مواد گیاهی و کاغذی ساخته می‌شود. هر جنس روش جذب و تمیز کردن خودش را دارد. رایج‌ترین نوع امروز خاک بنتونیت است که با خیس شدن توده می‌شود.

خاک گربه از چی درست می‌شود؟

خاک‌های رسی از معدن رس به دست می‌آیند و خاک‌های کلامپی بیشتر از رس بنتونیت هستند. خاک کریستالی از ژل سیلیکا ساخته می‌شود. خاک‌های زیست‌تخریب‌پذیر هم از کاغذ بازیافتی، چوب، گندم، ذرت یا سویا تهیه می‌شوند.

خاک گربه بنتونیت چه مزیتی دارد؟

خاک بنتونیت با جذب ادرار توده‌های سفت می‌سازد و می‌توانید فقط قسمت کثیف را با بیلچه بردارید. به همین دلیل لازم نیست کل ظرف را مرتب خالی کنید و خاک دیرتر تمام می‌شود. فقط به گرد و غبار آن و خطر خوردنش توسط بچه‌گربه توجه کنید.

بهترین جنس خاک برای بچه‌گربه کدام است؟

بچه‌گربه‌ها ممکن است خاک را بخورند، پس معمولاً خاک غیرکلامپی یا گیاهی برای آنها امن‌تر است. وقتی بچه‌گربه بزرگ‌تر شد و دیگر خاک را نخورد، می‌توانید به‌تدریج خاک دیگری را امتحان کنید. اگر بچه‌گربه بعد از خوردن خاک بی‌حال شد یا استفراغ کرد، به دامپزشک مراجعه کنید.

خاک گربه را هر چند وقت یک بار عوض کنیم؟

مدفوع و توده‌ها را هر روز بردارید. خاک رسی معمولی را دست‌کم هفته‌ای یک بار کامل عوض کنید. خاک سیلیکا را وقتی بو گرفت یا خیس ماند تعویض کنید و در خاک بنتونیت، هر وقت سطح خاک پایین آمد خاک تازه اضافه کنید و هر از گاهی کل ظرف را بشویید.