نگهداری از گلدفیش ماهی دوست داشتنی

ماهی گلدفیش یا همان ماهی قرمز، یکی از مقاوم‌ترین و محبوب‌ترین ماهی‌های زینتی است و برای شروع آکواریوم‌داری انتخاب خوبی است. اما برخلاف تصور رایج، گلدفیش برای تنگ کوچک ساخته نشده است: اگر جای کافی، آب تمیز و غذای درست داشته باشد، سال‌ها زندگی می‌کند و بزرگ می‌شود. در این راهنما با منشأ و نژادهای گلدفیش، اندازه آکواریوم مناسب، روش تمیز نگه داشتن آب، تغذیه درست و اشتباهات رایج در نگهداری آن آشنا می‌شوید.

گلدفیش چه ماهی‌ای است؟

گلدفیش از خانواده کپورماهیان است و اجداد آن ماهی‌هایی با رنگ قهوه‌ای مایل به سبز در شرق آسیا بودند. این ماهی ابتدا در چین پرورش داده شد و به‌تدریج در سراسر دنیا محبوب شد. رنگ‌های نارنجی، قرمز، سفید و ابلق امروزی حاصل قرن‌ها پرورش و انتخاب توسط انسان است.

گلدفیش‌ها ماهی‌های مقاومی هستند، چه در آکواریوم و چه در طبیعت. در طبیعت بیشتر در آب‌های پر از گیاه رشد می‌کنند و در طیف وسیعی از دمای آب زنده می‌مانند. برخلاف بسیاری از ماهی‌های گرمسیری، گلدفیش یک ماهی سردآبی است و در آب خنک هم زندگی می‌کند.

همین مقاومت باعث شده بعضی‌ها گلدفیش را پس از مدتی در حوض، رودخانه یا تالاب رها کنند. این کار درست نیست: گلدفیش رهاشده می‌تواند بزرگ شود، سریع تکثیر شود و به گیاهان و ماهی‌های بومی آسیب بزند. اگر نمی‌توانید از گلدفیش نگهداری کنید، آن را به پت‌شاپ یا فرد علاقه‌مندی بسپارید.

طول عمر و اندازه گلدفیش

گلدفیش به‌طور متوسط حدود ۷ تا ۱۰ سال عمر می‌کند و در شرایط خوب بیشتر هم زنده می‌ماند؛ مواردی دیده شده که گلدفیش تا ۲۵ سال عمر کرده است. علت اینکه بیشتر ماهی‌قرمزهای خانگی فقط چند هفته یا چند ماه زنده می‌مانند، معمولاً جای کوچک و آب آلوده است، نه کوتاه بودن عمر طبیعی آن‌ها. برای مقایسه با ماهی‌های دیگر، مطلب طول عمر ماهی‌ها را ببینید.

اندازه گلدفیش به نژاد و محل نگهداری آن بستگی دارد. هرچه محل نگهداری بزرگ‌تر و آب تمیزتر باشد، رشد بیشتری می‌کند. نژادهای معمولی در حوض‌های بزرگ ممکن است به بیش از ۳۰ سانتی‌متر برسند، در حالی که نژادهای فانتزی معمولاً کوچک‌تر و تپل‌تر می‌مانند.

نژادهای گلدفیش

پرورش‌دهندگان ماهی قرمز ده‌ها نژاد مختلف از این ماهی به وجود آورده‌اند؛ از نارنجی ساده تا سفید خالص و ابلق با لکه‌های رنگارنگ. بعضی از این نژادها هرچه شکل خاص‌تری داشته باشند، برای پرورش‌دهندگان و علاقه‌مندان جذاب‌تر و باارزش‌تر هستند. نژادها را می‌شود در دو گروه کلی دید:

گروه	نمونه نژادها	ظاهر و ویژگی
تک‌دم (بدن کشیده)	گلدفیش معمولی، کامت	بدن باریک، شنای سریع، رشد بیشتر؛ برای حوض و آکواریوم بزرگ مناسب‌اند
فانتزی (دودم، بدن گرد)	فن‌تیل، اراندا، ریوکین، تلسکوپی، چشم‌حبابی، رانچو	بدن گرد، باله‌های بلند یا شکل خاص سر و چشم؛ شنای آهسته‌تر و حساسیت بیشتر

اراندا برجستگی نرمی روی سر دارد، تلسکوپی چشم‌های بیرون‌زده دارد و رانچو باله پشتی ندارد. نژادهای فانتزی کندتر شنا می‌کنند و در رقابت سر غذا از نژادهای تک‌دم عقب می‌مانند. به همین دلیل بهتر است این دو گروه را در یک آکواریوم نگه ندارید.

گلدفیش‌ها نژادهای بسیار متنوعی دارند؛ از نارنجی ساده تا سفید و ابلق با باله‌های بلند.

محل نگهداری گلدفیش

تنگ‌های کوچک کروی برای گلدفیش مناسب نیستند. گلدفیش مواد زائد زیادی تولید می‌کند و در حجم کم آب، آمونیاک خیلی سریع بالا می‌رود. نکات اصلی محل نگهداری:

• اندازه آکواریوم: برای دو گلدفیش، آکواریومی با گنجایش حدود ۲۰ گالن (نزدیک ۷۵ لیتر) در نظر بگیرید. برای ماهی‌های بیشتر یا نژادهای درشت، آکواریوم بزرگ‌تر یا حوض لازم است.
• فیلتر و هوادهی: حتماً فیلتر نصب کنید و از پمپ هوا استفاده کنید. فیلتر جای زندگی باکتری‌های مفیدی است که مواد زائد را تجزیه می‌کنند.
• ضدکلر: آب لوله‌کشی کلر دارد و برای ماهی مضر است. قبل از ریختن آب در آکواریوم، ضدکلر مخصوص آکواریوم اضافه کنید. ضدکلر را از پت‌شاپ‌ها و فروشگاه‌های ماهی تهیه کنید.
• دما: گلدفیش ماهی سردآبی است و در دمای معمول اتاق معمولاً به بخاری نیاز ندارد. مهم‌تر از گرم کردن، جلوگیری از تغییرات ناگهانی دما است؛ آکواریوم را کنار بخاری، کولر یا زیر آفتاب مستقیم نگذارید.
• بستر: ریختن شن لازم نیست. اگر شن می‌ریزید، از شن درشت و صاف استفاده کنید، چون گلدفیش کف را زیر و رو می‌کند و ممکن است سنگ‌ریزه کوچک را در دهان بگیرد.

اگر تازه آکواریوم راه می‌اندازید، مطلب نکات کلیدی راه‌اندازی آکواریوم ماهی را بخوانید.

تمیز کردن و تعویض آب آکواریوم گلدفیش

اگر از شن استفاده می‌کنید، حداقل هر دو هفته یک بار کف آکواریوم را سیفون کنید تا مواد دفعی و غذای اضافه بین شن‌ها باقی نماند و باعث بیماری نشود. اما تعویض کامل آب، حتی وقتی آب کدر شده، کار درستی نیست؛ چون باکتری‌های مفید آکواریوم از بین می‌روند و تغییر ناگهانی شرایط آب به ماهی شوک وارد می‌کند. روش درست این است:

1. هر هفته بخشی از آب (معمولاً حدود یک‌چهارم) را عوض کنید.
2. آب جدید را با ضدکلر آماده کنید و دمای آن را به دمای آب آکواریوم نزدیک کنید.
3. اسفنج فیلتر را در همان آبی که از آکواریوم برداشته‌اید آبکشی کنید، نه زیر شیر آب.
4. اگر آب مدام کدر می‌شود، معمولاً علت غذای زیاد یا تعداد زیاد ماهی است؛ مقدار غذا را کم کنید.

درباره نقش این باکتری‌ها، مطلب باکتری خوب آکواریوم توضیح کامل‌تری دارد. برای پاسخ پرسش‌های عمومی هم مطلب نحوه نگهداری از ماهی‌ها در خانه مفید است.

تغذیه و رژیم غذایی مناسب گلدفیش

گلدفیش‌ها به غذا خوردن علاقه زیادی دارند، اما دستگاه گوارش کوچکی دارند و معده واقعی ندارند. غذای زیاد هم آب را آلوده می‌کند، هم برای خود ماهی دردسرساز است. چون گلدفیش آمونیاک زیادی دفع می‌کند، کنترل مقدار غذا یکی از مهم‌ترین بخش‌های نگهداری آن است.

• دفعات: به‌جای یک وعده زیاد، غذا را در دو وعده کم در روز بدهید.
• مقدار: فقط به اندازه‌ای غذا بدهید که در چند دقیقه تمام شود و غذای اضافه را بردارید.
• غذای اصلی: از غذای صنعتی مخصوص گلدفیش استفاده کنید.
• تنوع: برای کامل بودن رژیم، گاهی از سبزی پخته مثل اسفناج، کاهو یا نخودفرنگی پخته و پوست‌کنده، و غذای زنده مانند کرم استفاده کنید. این غذاها را همه در یک وعده ندهید.

استفاده بیش از حد از غذای خشک ممکن است برای گلدفیش دردسرساز شود. این غذا در دستگاه گوارش باد می‌کند و می‌تواند برای کیسه شنا مشکل ایجاد کند؛ در این حالت ماهی تعادلش را از دست می‌دهد، کج شنا می‌کند یا روی آب می‌ماند. خیس کردن پلت‌ها چند دقیقه قبل از غذا دادن و کم کردن مقدار غذا معمولاً کمک می‌کند.

گلدفیش‌ها همیشه بی‌صبرانه منتظر غذا هستند. وقتی به آکواریوم نزدیک می‌شوید، به جلوی شیشه می‌آیند و با هیجان در آب می‌چرخند. این لحظه واقعاً تماشایی است، اما فریب آن را نخورید و بیشتر از اندازه غذا ندهید. برای آشنایی با ترکیب غذای ماهی، مطلب رژیم غذایی ماهی‌ها و مواد تشکیل‌دهنده غذای آن‌ها را بخوانید.

نگهداری از ماهی قرمز عید

بسیاری از گلدفیش‌ها در ایران با سفره هفت‌سین وارد خانه‌ها می‌شوند. این ماهی‌ها معمولاً مدت زیادی در ظرف‌های کوچک و شلوغ مانده‌اند و ضعیف‌اند. برای اینکه زنده بمانند:

• هرچه زودتر آن‌ها را از تنگ کوچک به آکواریوم فیلتردار منتقل کنید.
• آب را با ضدکلر آماده کنید و ماهی را به‌تدریج با دمای آب جدید آشنا کنید.
• در روزهای اول خیلی کم غذا بدهید.
• آن‌ها را در حوض‌ها و رودخانه‌ها رها نکنید.

نشانه‌های بیماری در گلدفیش

اگر این نشانه‌ها را دیدید، اول کیفیت آب را بررسی کنید و بخشی از آب را عوض کنید، چون بیشتر مشکلات گلدفیش از آب آلوده شروع می‌شود:

• نفس زدن در سطح آب
• باله‌های جمع‌شده یا پاره و ساییده
• لکه‌های سفید ریز روی بدن و باله‌ها
• بی‌حالی طولانی در کف آکواریوم یا بی‌اشتهایی
• کج شنا کردن یا ماندن روی سطح آب

اگر نشانه‌ها با بهبود آب برطرف نشد، با یک فروشنده باتجربه ماهی یا دامپزشک آبزیان مشورت کنید. البته بی‌حرکت ماندن گلدفیش در شب لزوماً نشانه بیماری نیست؛ در مطلب آیا ماهی قرمز می‌خوابد؟ این رفتار را توضیح داده‌ایم.

پرسش‌های پرتکرار

ماهی گلدفیش چقدر عمر می‌کند؟

گلدفیش به‌طور متوسط حدود ۷ تا ۱۰ سال عمر می‌کند و با نگهداری خوب ممکن است بیشتر هم زنده بماند. مرگ زودهنگام ماهی‌قرمزهای خانگی بیشتر به‌خاطر تنگ کوچک و آب آلوده است.

گلدفیش در تنگ زنده می‌ماند؟

ممکن است مدتی زنده بماند، اما تنگ کوچک بدون فیلتر جای مناسبی نیست. آب در حجم کم خیلی زود آلوده می‌شود. برای دو گلدفیش حدود ۲۰ گالن آب با فیلتر توصیه می‌شود.

آیا گلدفیش به بخاری آکواریوم نیاز دارد؟

معمولاً نه. گلدفیش ماهی سردآبی است و در دمای معمول اتاق راحت است. مهم این است که دمای آب ناگهانی تغییر نکند.

گلدفیش را روزی چند بار غذا بدهیم؟

بهتر است روزی دو وعده کم غذا بدهید؛ به اندازه‌ای که در چند دقیقه خورده شود. غذای اضافه را از آب بیرون بیاورید تا آب آلوده نشود.

آیا گلدفیش را می‌توان با ماهی‌های دیگر نگه داشت؟

گلدفیش ماهی سردآبی است و با بیشتر ماهی‌های گرمسیری که آب گرم‌تر می‌خواهند سازگار نیست. بهتر است گلدفیش‌ها را با هم نگه دارید و نژادهای تک‌دم سریع را از نژادهای فانتزی کند جدا کنید.