گرمازدگی سگ‌ها و گربه‌ها در تابستان

مهم‌ترین علائم گرمازدگی در گربه نفس زدن با دهان باز، بی‌حالی ناگهانی، پنهان شدن در جاهای غیرعادی، داغ بودن گوش‌ها و پنجه‌ها و لیسیدن زیاد بدن است؛ در سگ هم هن‌هن شدید و بی‌وقفه، آب دهان زیاد و لثه‌های قرمز تیره اولین هشدارها هستند. سگ و گربه نمی‌توانند مثل ما عرق کنند و نمی‌توانند بگویند گرمشان است؛ فقط تندتند نفس می‌کشند، پنهان می‌شوند یا بی‌حال روی زمین دراز می‌کشند. این‌ها خستگی عادی نیستند، نشانه‌ی خطرند. در این راهنما می‌خوانید چرا گرما برای حیوانات خانگی خطرناک‌تر است، کدام نژادها بیشتر در خطرند، نشانه‌های گرمازدگی را مرحله‌به‌مرحله چطور تشخیص دهید، در لحظه‌ی گرمازدگی چه کنید و چطور حتی بدون کولر یا هنگام قطعی برق، سگ و گربه را خنک نگه دارید.

چرا گرما برای سگ و گربه خطرناک‌تر از ماست؟

بدن انسان با عرق کردن از تمام پوست خودش را خنک می‌کند. سگ‌ها و گربه‌ها چنین سیستم خنک‌کننده‌ی مؤثری ندارند و به همین دلیل در گرما خیلی زودتر و شدیدتر آسیب می‌بینند. گرمازدگی یکی از خطرناک‌ترین تهدیدهای تابستان برای حیوانات خانگی است و وقتی کولر نیست یا برق قطع می‌شود، این خطر بیشتر هم می‌شود.

سگ‌ها چطور خنک می‌شوند؟

سگ‌ها غدد عرق مؤثر را تقریباً فقط در کف پنجه‌هایشان دارند. روش اصلی خنک شدن آن‌ها هن‌هن کردن است؛ یعنی تبخیر رطوبت از زبان و مجاری تنفسی. این روش در هوای گرم و به‌خصوص گرم و شرجی، کارایی کمی دارد. دمای طبیعی بدن سگ حدود ۳۸ تا ۳۹ درجه‌ی سانتی‌گراد است. وقتی دمای بدن از حدود ۴۰ درجه بالاتر برود، بدن تحت فشار گرمایی است و در دماهای حدود ۴۱ درجه به بالا، کبد، کلیه‌ها، مغز و دیگر اندام‌ها ممکن است آسیب جدی و گاهی برگشت‌ناپذیر ببینند.

گربه‌ها چطور خنک می‌شوند؟

گربه‌ها هم غدد عرق کمی دارند که بیشتر در کف پنجه‌هاست. آن‌ها با لیسیدن موهایشان خود را خنک می‌کنند: بزاق روی مو تبخیر می‌شود و کمی دما را پایین می‌آورد. در گرمای شدید این روش کافی نیست. نکته‌ی بسیار مهم این است که نفس زدن با دهان باز در گربه طبیعی نیست. سگ‌ها هن‌هن می‌کنند، اما گربه‌ای که با دهان باز نفس می‌کشد، در وضعیت اضطراری است و باید فوراً اقدام کنید.

کدام سگ‌ها و گربه‌ها بیشتر در خطر گرمازدگی هستند؟

همه‌ی سگ‌ها و گربه‌ها در گرما آسیب‌پذیرند، اما نژاد، سن، وزن، نوع و رنگ مو و بیماری‌های زمینه‌ای تعیین می‌کنند که حیوان شما چقدر زود به خطر می‌افتد.

سگ‌های پرخطر

• نژادهای پوزه‌کوتاه (براکی‌سفالیک): پاگ، بولداگ انگلیسی، بولداگ فرانسوی، بوکسر، شیتزو، پکینیز و دورگه‌های آن‌ها. مجرای تنفسی این سگ‌ها باریک‌تر است و هن‌هن کردن، که روش اصلی خنک شدن سگ است، در آن‌ها خیلی کم‌اثرتر است. درباره‌ی مراقبت‌های خاص آن‌ها، مطلب سگ‌های صورت‌تخت را بخوانید.
• سگ‌های مسن: تنظیم دمای بدن با بالا رفتن سن ضعیف‌تر می‌شود. سگ پیر ممکن است کمتر آب بنوشد و علائم را دیرتر نشان دهد؛ یعنی وقتی متوجه می‌شوید، وضعیت ممکن است جدی شده باشد.
• سگ‌های چاق: چربی مثل لایه‌ی عایق، گرما را در بدن نگه می‌دارد و سگ چاق حتی با فعالیت سبک هم گرمای بیشتری تولید می‌کند.
• نژادهای پرموی مناطق سرد: هاسکی، ساموید، چاوچاو، پامرانین و نژادهای مشابه، پوششی برای هوای سرد دارند و تابستان گرم برایشان سخت است.
• توله‌ها: توله‌ها اغلب آن‌قدر سرگرم بازی‌اند که متوجه داغ شدن بدنشان نمی‌شوند و خودشان دست از بازی نمی‌کشند.
• سگ‌های بیمار: سگ‌هایی که بیماری قلبی یا تنفسی دارند، در گرما زودتر به مشکل می‌خورند.

گربه‌های پرخطر

• نژادهای پوزه‌تخت: پرشین، هیمالایی و اگزوتیک شورت‌هیر به خاطر ساختار تنفسی‌شان در گرما خیلی زودتر از بقیه دچار مشکل می‌شوند. اسکاتیش و بریتیش هم صورت گرد و پوزه‌ی نسبتاً کوتاهی دارند و بهتر است در گرما بیشتر مراقبشان باشید.
• گربه‌های مسن و بیمار: گربه‌هایی که بیماری کلیوی، قلبی یا دیابت دارند، در برابر گرما شکننده‌ترند. این گربه‌ها معمولاً کمتر آب می‌نوشند، کمتر حرکت می‌کنند و علائم را دیرتر نشان می‌دهند.
• گربه‌های چاق: چربی اضافه گرما را در بدن نگه می‌دارد و گربه‌ی چاق معمولاً کم‌تحرک‌تر است و کمتر آب می‌نوشد.
• گربه‌های موبلند: پرشین، رگدال، مین‌کون و نژادهای مشابه. موهای ریخته‌ای که روی پوست می‌مانند، تهویه‌ی طبیعی بدن را کم می‌کنند؛ برس زدن روزانه در تابستان برای این گربه‌ها ضروری است.
• گربه‌های تیره‌رنگ: موی تیره گرمای بیشتری از نور خورشید جذب می‌کند. گربه‌ی سیاهی که کنار پنجره‌ی آفتاب‌گیر می‌خوابد، زودتر داغ می‌شود. در روزهای گرم پرده‌ی پنجره‌های آفتاب‌گیر را بکشید.
• گربه‌هایی که بیرون می‌روند: ممکن است جایی بدون سایه و آب گیر بیفتند. اگر گربه‌تان بیرون می‌رود، در ساعات اوج گرما راه برگشتش به خانه را باز بگذارید یا او را داخل نگه دارید.

یک هشدار: حتی گربه یا سگی که در هیچ‌کدام از این گروه‌ها نیست هم ممکن است گرمازده شود؛ به‌خصوص اگر آب کافی نداشته باشد، در اتاق یا خودروی بسته و بدون تهویه بماند، یا زیر آفتاب مستقیم بخوابد. در تابستان گرم، هیچ حیوانی را «بی‌خطر» فرض نکنید.

علائم گرمازدگی در گربه

گربه‌ها در پنهان کردن ناراحتی استادند. برای همین علائم گرمازدگی در گربه معمولاً ظریف‌تر است و دیرتر دیده می‌شود. این نشانه‌ها را جدی بگیرید:

مرحله‌ی اول: هشدار زودهنگام

• نفس زدن با دهان باز و نفس‌های سریع: در گربه غیرعادی است؛ منتظر نمانید.
• بی‌حالی و کم شدن واکنش: گربه‌ای که همیشه با صدای باز شدن قوطی غذا می‌آید، حالا تکان نمی‌خورد.
• پنهان شدن در جاهای غیرمعمول: زیر وان، پشت یخچال، داخل کمد یا روی کاشی‌های حمام.
• داغ بودن گوش‌ها و کف پنجه‌ها هنگام لمس.
• لیسیدن بیش از حد بدن برای خنک شدن با بزاق.
• بی‌قراری، راه رفتن مداوم، یا عرق کردن کف پنجه‌ها (رد خیس پا روی زمین).

مرحله‌ی دوم: وضعیت اورژانسی

وقتی دمای بدن گربه از حدود ۴۱ درجه بالاتر برود، وضعیت بحرانی است. این نشانه‌ها یعنی همین حالا باید خنک کردن را شروع کنید و گربه را به دامپزشک برسانید:

• لثه و زبان قرمز تیره، یا برعکس، رنگ‌پریده، سفید، آبی یا خاکستری
• تنفس صدادار، سخت یا نامنظم
• استفراغ یا اسهال
• تلوتلو خوردن و نداشتن تعادل
• لرزش یا تشنج
• از حال رفتن یا بیهوشی

علائم گرمازدگی در سگ

بیشتر موارد گرمازدگی نه به خاطر بی‌توجهی، بلکه به خاطر ندانستن پیش می‌آیند. صاحب حیوان فکر می‌کند «دارد استراحت می‌کند» یا «هوا آن‌قدرها هم گرم نیست». اما گرمازدگی منتظر نمی‌ماند و از شروع علائم جدی تا آسیب به اندام‌ها گاهی زمان کوتاهی فاصله است. هرچه زودتر تشخیص دهید، شانس بهبود بیشتر است.

مرحله‌ی اول: هشدار زودهنگام

• هن‌هن شدید و مداوم، حتی در حال استراحت
• آب دهان زیاد و غلیظ
• لثه‌های قرمز روشن یا خشک (لثه‌ی سالم صورتی و مرطوب است)
• بی‌قراری، راه رفتن بی‌هدف، نشستن و بلند شدن پشت‌سرهم
• جست‌وجوی سایه یا جای خنک و عوض کردن مداوم جای خواب
• چشم‌های قرمز یا خمار
• کم شدن واکنش به صدا و حرکت

در این مرحله فوراً سگ را به جای خنک ببرید، آب در دسترسش بگذارید و خنکش کنید تا وضعیت به مرحله‌ی بعد نرسد.

مرحله‌ی دوم: اورژانس

• لثه‌های سفید، آبی یا خاکستری (اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها مختل شده)
• تنفس نامنظم، بریده‌بریده یا صدادار
• استفراغ یا اسهال، گاهی همراه با خون
• نداشتن تعادل در راه رفتن
• تشنج
• از پا افتادن یا بیهوشی

در این مرحله هر دقیقه اهمیت دارد. خنک کردن را شروع کنید و در همان حال حیوان را به نزدیک‌ترین دامپزشک برسانید.

اگر سگ یا گربه‌تان گرمازده شد، چه کنید؟

اگر به گرمازدگی مشکوک‌اید، این کارها را به ترتیب و بدون معطلی انجام دهید:

1. حیوان را فوراً به سایه یا خنک‌ترین جای خانه ببرید. حتی چند دقیقه ماندن در گرما آسیب را بیشتر می‌کند.
2. بدنش را با آب خنک یا ولرم خیس کنید، نه آب یخ. آب یخ یا یخ مستقیم رگ‌های سطح پوست را تنگ می‌کند و بیرون رفتن گرما را کندتر می‌کند.
3. روی شکم، کشاله‌ی ران، زیر بغل، گردن و کف پنجه‌ها تمرکز کنید.
4. هوا را جابه‌جا کنید: پنکه را به سمت حیوان روشن کنید یا بادش بزنید تا آب روی بدن تبخیر شود.
5. حوله‌ی خیس را روی بدن رها نکنید. حوله‌ی خیسی که مدت طولانی روی بدن بماند، گرم می‌شود و گرما را حبس می‌کند. اگر از حوله استفاده می‌کنید، مدام آن را دوباره خیس و عوض کنید، یا حیوان را روی حوله‌ی خنک بخوابانید.
6. اگر حیوان هوشیار است و خودش می‌نوشد، آب خنک در دسترسش بگذارید. به زور آب در دهان حیوان بی‌حال یا نیمه‌هوشیار نریزید؛ ممکن است آب وارد ریه‌اش شود.
7. اگر دماسنج دارید، دما را چک کنید و وقتی به حدود ۳۹.۵ درجه رسید، خنک کردن را متوقف کنید تا بدن بیش از حد سرد نشود.
8. حتی اگر حالش بهتر شد، او را به دامپزشک ببرید. آسیب داخلی ممکن است ساعت‌ها بعد خودش را نشان دهد.

چطور از گرمازدگی پیشگیری کنیم؟ خنک نگه داشتن سگ و گربه

پیشگیری از گرمازدگی به تجهیزات گران نیاز ندارد. چند عادت ساده در روزهای گرم، حتی بدون کولر، بیشترین اثر را دارد.

آب کافی و جذاب

• در گرمای تابستان نیاز به آب بیشتر می‌شود. چند ظرف آب تمیز در نقاط مختلف خانه بگذارید و آب را چند بار در روز عوض کنید.
• چند تکه یخ در ظرف آب بیندازید تا آب دیرتر گرم شود.
• برای سگ‌ها یک لگن کم‌عمق آب خنک بگذارید تا پنجه‌هایشان را در آن بگذارند یا در آن بنشینند.
• برای گربه‌ها کمی آب مرغ ساده و بی‌نمک (بدون پیاز و سیر) یا آب تن ماهی کنسروی در آب و بدون نمک به ظرف آب اضافه کنید تا بیشتر بنوشند. غذای تر هم آب بیشتری به بدن گربه می‌رساند.

خانه‌ی خنک‌تر، حتی بدون کولر

• در روز پرده‌های ضخیم یا تیره را بکشید تا آفتاب مستقیم اتاق را داغ نکند.
• در حمام، آشپزخانه و اتاق‌هایی که کف سنگی یا کاشی دارند را باز بگذارید. حیوان معمولاً خودش خنک‌ترین جا را پیدا می‌کند.
• یک حوله را با آب خنک خیس کنید، بچلانید و روی زمین پهن کنید تا حیوان روی آن بخوابد؛ وقتی گرم شد، دوباره خیسش کنید.
• چند بطری پلاستیکی آب را یخ بزنید، در پارچه‌ی نازک بپیچید و کنار جای خواب حیوان بگذارید.
• پنکه به‌تنهایی برای سگ و گربه به اندازه‌ی انسان مؤثر نیست، چون از پوست عرق نمی‌کنند. اما اگر یک ظرف یخ جلوی پنکه بگذارید، هوای خنک‌تری به سمت حیوان می‌رود.
• هنگام قطعی برق، حیوان را به خنک‌ترین اتاق خانه (معمولاً طبقه‌ی پایین یا اتاق رو به شمال) ببرید و بطری‌های یخ‌زده را از قبل آماده نگه دارید.

تشویقی‌های یخ‌زده

تشویقی یخ‌زده هم بدن را کمی خنک می‌کند، هم آب می‌رساند و هم حیوان را سرگرم می‌کند:

• برای سگ: مرغ آب‌پز ریزشده در آب، آب مرغ بی‌نمک در قالب یخ، یا تکه‌های هویج و سیب (بدون هسته و دانه) یخ‌زده.
• برای گربه: آب تن ماهی بی‌نمک یا آب مرغ بی‌نمک در قالب یخ، یا کمی غذای کنسروی گربه که یخ زده باشد.

زمان بیرون رفتن و پیاده‌روی

• در ساعات اوج گرما، تقریباً از ۱۰ صبح تا ۵ بعدازظهر، حیوان را داخل خانه نگه دارید.
• سگ را صبح زود یا بعد از غروب پیاده‌روی ببرید و در گرما ورزش و بازی سنگین نکنید.
• پیش از پیاده‌روی، پشت دستتان را چند ثانیه روی آسفالت بگذارید؛ اگر نتوانستید نگه دارید، برای پنجه‌های سگ هم داغ است.
• همیشه در پیاده‌روی و سفر آب و ظرف آب همراه داشته باشید. فهرست کامل را در مطلب وسایل سفر با سگ ببینید.

هرگز حیوان را در خودروی پارک‌شده تنها نگذارید

دمای داخل خودروی بسته در هوای گرم خیلی سریع بالا می‌رود، حتی اگر شیشه کمی پایین باشد یا خودرو در سایه پارک شده باشد. چند دقیقه ماندن در خودرو برای سگ و گربه می‌تواند کشنده باشد.

مراقبت از مو

• برای گربه‌ها و سگ‌های موبلند، برس زدن روزانه در تابستان ضروری است تا موهای ریخته از بدن جدا شوند.
• تراشیدن کامل موی سگ‌های دولایه‌مو (مثل هاسکی) در تابستان معمولاً کمکی نمی‌کند؛ پوشش مو جلوی آفتاب‌سوختگی و داغ شدن پوست را هم می‌گیرد. اگر موها گره‌خورده و نمدی شده‌اند، کوتاه کردن را به آرایشگر حیوانات بسپارید.

چه زمانی باید فوراً به دامپزشک رفت؟

• هر گربه‌ای که با دهان باز نفس می‌کشد و با خنک کردن، در چند دقیقه آرام نمی‌شود
• لثه‌های سفید، آبی، خاکستری یا قرمز تیره
• استفراغ، اسهال، تلوتلو خوردن، تشنج یا بیهوشی
• هر حیوانی که علائم گرمازدگی داشته، حتی اگر بعد از خنک کردن ظاهراً خوب شده باشد
• حیوانات پرخطر (پوزه‌کوتاه، مسن، توله، بیمار یا چاق) با کمترین نشانه

جمع‌بندی

گرما برای حیوانات خانگی تهدیدی جدی ولی قابل مدیریت است. برای عبور از ساعت‌های داغ، لزوماً به کولر یا تجهیزات گران نیاز ندارید؛ کافی است علائم را بشناسید و چند عادت ساده داشته باشید: آب کافی و تازه، جای خنک و سایه، حوله‌ی خیس زیر بدن، بطری یخ، تشویقی یخ‌زده و دوری از گرمای ظهر. اگر علائم گرمازدگی دیدید، خنک کردن را با آب خنک (نه یخ) شروع کنید و حیوان را به دامپزشک برسانید. برای تهیه‌ی ظرف آب، غذای تر و دیگر نیازهای تابستان، می‌توانید از پت شاپ آنلاین پت خرید کمک بگیرید.

پرسش‌های پرتکرار

علائم گرمازدگی گربه چیست؟

نفس زدن با دهان باز، بی‌حالی ناگهانی، پنهان شدن در جاهای خنک و غیرعادی، داغ بودن گوش‌ها و پنجه‌ها و لیسیدن زیاد بدن، نشانه‌های اولیه‌اند. لثه‌ی رنگ‌پریده یا قرمز تیره، استفراغ، تلوتلو خوردن و تشنج یعنی وضعیت اورژانسی است و باید فوراً به دامپزشک بروید.

آیا نفس زدن با دهان باز در گربه طبیعی است؟

نه. برخلاف سگ‌ها، گربه‌ها معمولاً با دهان باز نفس نمی‌کشند. اگر گربه‌ی شما در گرما این کار را می‌کند، فوراً او را به جای خنک ببرید و خنکش کنید؛ اگر در چند دقیقه برطرف نشد یا دوباره تکرار شد، او را به دامپزشک نشان دهید.

برای خنک کردن سگ یا گربه گرمازده می‌توانم از آب یخ استفاده کنم؟

نه. آب یخ و یخ مستقیم رگ‌های پوست را تنگ می‌کند و دفع گرما را کند می‌کند. از آب خنک یا ولرم استفاده کنید، روی شکم، کشاله‌ی ران، گردن و پنجه‌ها تمرکز کنید و با پنکه هوا را جابه‌جا کنید.

گذاشتن حوله‌ی خیس روی سگ در گرما خوب است؟

حوله‌ی خیسی که مدت طولانی روی بدن بماند گرم می‌شود و گرما را حبس می‌کند. بهتر است حیوان روی حوله‌ی خیس و خنک بخوابد، یا اگر حوله را روی بدن می‌گذارید، مدام دوباره خیسش کنید و پنکه هم روشن باشد.

بدون کولر چطور گربه و سگ را در تابستان خنک نگه دارم؟

پرده‌ها را در روز ببندید، درِ اتاق‌های کاشی‌دار را باز بگذارید، چند ظرف آب تازه با تکه‌ای یخ بگذارید و بطری آب یخ‌زده‌ی پیچیده در پارچه کنار جای خوابش قرار دهید. ظرف یخ جلوی پنکه و تشویقی‌های یخ‌زده هم کمک می‌کنند.

آیا تراشیدن موی سگ در تابستان به خنک شدنش کمک می‌کند؟

در سگ‌های دولایه‌مو معمولاً نه؛ مو از پوست در برابر آفتاب هم محافظت می‌کند. برس زدن منظم برای جدا کردن موهای ریخته مؤثرتر است. اگر موها گره خورده‌اند، کوتاه کردن را به آرایشگر حیوانات بسپارید.