همه چیز درباره مرغ مینا سخنگو از رفتارشناسی تا نگهداری

مرغ مینا سخنگو یکی از بهترین پرنده‌ها در تقلید صدای انسان است. مینا کلمه‌ها را با وضوح زیاد تکرار می‌کند و حتی تن صدای صاحبش را هم خوب تقلید می‌کند؛ برای همین است که بسیاری از علاقه‌مندان به پرندگان، دوست دارند یک مینای سخنگو در خانه داشته باشند. اما مینا پرنده‌ای با نیازهای خاص است: غذای نرم و کم‌آهن می‌خواهد، قفس جادار لازم دارد و به حمام و تمیزی روزانه اهمیت می‌دهد.

در این راهنما همه چیز درباره مرغ مینا را مرور می‌کنیم: شکل ظاهری و فرق آن با مینای معمولی، آموزش حرف زدن، رفتارشناسی و اینکه مرغ مینا از چه چیزهایی می‌ترسد، قفس و محل نگهداری، تغذیه درست، نظافت و پرریزی، تولید مثل و رنگ تخم مینا و در پایان بیماری‌های شایع و نشانه‌هایی که یعنی باید پرنده را پیش دامپزشک ببرید.

مرغ مینا سخنگو چیست؟

مینای سخنگو که با نام مینای هیل (Hill Myna) هم شناخته می‌شود، پرنده‌ای از جنوب و جنوب شرق آسیاست و در طبیعت در مناطقی مثل هند و اندونزی زندگی می‌کند. این پرنده از خانواده سارها (Sturnidae) و از راسته گنجشک‌سانان است. انسان‌ها از زمان‌های دور مینا را به خاطر صدای دلنشین و قدرت تقلیدش در خانه نگه داشته‌اند.

نکته‌ای که خیلی‌ها نمی‌دانند این است که مینا طوطی نیست. عبارت «طوطی مینا» که زیاد جست‌وجو می‌شود از اینجا آمده که مینا هم مثل طوطی‌ها حرف می‌زند، اما از نظر خانواده، رفتار و تغذیه با طوطی‌ها فرق زیادی دارد. طوطی‌ها با نوک و پا از میله‌ها بالا می‌روند و دانه می‌شکنند، ولی مینا بیشتر جست‌وخیز می‌کند و غذای اصلی‌اش میوه و حشرات است.

شکل ظاهری مرغ‌های مینا

مینای سخنگو از نظر ظاهری کمی شبیه کلاغ است، اما کوچک‌تر و خوش‌رنگ‌تر. این پرنده چند زیرگونه دارد و طول بدنش بسته به زیرگونه تقریباً بین ۹٫۵ تا ۱۲ اینچ (حدود ۲۴ تا ۳۰ سانتی‌متر) است. بزرگ‌ترین شکل آن تا حدود ۱۲ اینچ طول دارد و صدایش هم بسیار بلند است.

• پرها: سیاه براق که زیر نور، رنگ‌های بنفش و سبز را مثل رنگین‌کمان نشان می‌دهند.
• بال: روی هر بال یک لکه سفید دیده می‌شود که هنگام پرواز واضح‌تر است.
• نوک: زرد مایل به نارنجی.
• پا و ساق: زرد.
• سر و گردن: زائده‌های گوشتی زرد پشت سر و زیر چشم دارد که الگوی آن در زیرگونه‌های مختلف فرق می‌کند.

در مینای سخنگو معمولاً نمی‌توان نر و ماده را از روی ظاهر تشخیص داد. اگر برای جفت‌گیری به دانستن جنسیت نیاز دارید، بهتر است با دامپزشک پرندگان مشورت کنید.

مینای سخنگو با مینای معمولی چه فرقی دارد؟

مینای معمولی که در شهرها و باغ‌ها زیاد دیده می‌شود، گونه دیگری است. پرهای آن قهوه‌ای است، سر و گردن سیاه دارد و دور چشمش زرد است. مینای معمولی هم صداهای مختلفی درمی‌آورد، اما وقتی مردم از «مرغ مینا سخنگو» حرف می‌زنند، معمولاً منظورشان همان مینای هیل با پرهای سیاه براق و زائده‌های زرد سر است.

صحبت کردن مرغ مینا و آموزش حرف زدن

چیزی که مینا را این‌قدر محبوب کرده، استعدادش در تقلید حرف‌ها و صداهاست. مینا علاوه بر کلمه‌ها، صدای سوت، زنگ و صداهای خانه را هم تقلید می‌کند. صدای مینا هنگام تقلید گفتار انسان معمولاً بسیار شفاف است و گاهی شنونده فکر می‌کند خود صاحب پرنده حرف زده است.

اگر دوست دارید پرنده‌تان حرف بزند، بهتر است آموزش را از حدود سه تا چهار ماهگی شروع کنید. این مراحل کمک می‌کند:

1. یک کلمه ساده انتخاب کنید. «سلام» انتخاب خوبی است، چون هر بار که وارد خانه می‌شوید یا به قفس نزدیک می‌شوید، به‌طور طبیعی آن را تکرار می‌کنید.
2. کوتاه و پرتکرار تمرین کنید. چند جلسه کوتاه در روز بهتر از یک جلسه طولانی است.
3. کلمه را در موقعیت درست بگویید. مثلاً «سلام» را هنگام ورود و «شب بخیر» را هنگام پوشاندن قفس.
4. تشویق کنید. وقتی پرنده صدایی شبیه کلمه درآورد، با صدای آرام و یک تکه میوه به او پاداش بدهید.
5. صبور باشید. بعد از اینکه کلمه اول را یاد گرفت، کلمه بعدی را اضافه کنید.

در ابتدا ممکن است صدای مینا گوش‌خراش باشد و کلمات را شکسته بگوید، اما با گذشت زمان و تمرین بیشتر معمولاً به‌راحتی به حرف می‌آید. همه میناها به یک اندازه حرف نمی‌زنند و بعضی از آن‌ها به سوت زدن علاقه بیشتری دارند تا حرف زدن. برای روش‌های بیشتر، راهنمای آموزش حرف زدن به طوطی و پرنده‌ها را هم بخوانید؛ بیشتر نکته‌های آن برای مینا هم کاربرد دارد.

رفتارشناسی مرغ مینا: مرغ مینا از چه چیزی می‌ترسد؟

مینا پرنده‌ای کنجکاو و اجتماعی است و وقتی به خانواده‌اش عادت کند، دوست دارد نزدیک آن‌ها باشد و با آن‌ها «حرف بزند». در عین حال، مینا ذاتاً پرنده‌ای محتاط و ترسوست. در طبیعت هم به همین دلیل لانه‌اش را در جای پنهان و تودرتو می‌سازد. چیزهایی که معمولاً مینا را می‌ترسانند:

• حرکت‌های ناگهانی و دستی که از بالا به سمت قفس یا پرنده می‌آید.
• صداهای بلند و ناگهانی مثل جاروبرقی، کوبیدن در یا فریاد.
• حیوانات دیگر خانه، به‌خصوص گربه و سگ که برای پرنده شکارچی به حساب می‌آیند.
• اشیای ناآشنا مثل اسباب‌بازی، ظرف یا وسیله تازه‌ای که ناگهان داخل یا کنار قفس قرار می‌گیرد.
• تغییرهای ناگهانی در جای قفس یا برنامه روزانه.
• تاریکی کامل و ناگهانی یا سایه‌هایی که شب روی قفس حرکت می‌کنند.

برای اینکه مینا کمتر بترسد، آرام و از روبه‌رو به قفس نزدیک شوید، هنگام نزدیک شدن با او حرف بزنید، وسایل تازه را اول چند روز بیرون قفس و در دید پرنده بگذارید و قفس را جایی قرار دهید که حیوانات دیگر به آن دسترسی نداشته باشند. مینای ترسیده ممکن است در قفس بال‌بال بزند و به میله‌ها بخورد؛ پس آرام نگه داشتن محیط برای سلامت او هم مهم است.

شرایط نگهداری و محل زندگی مرغ مینا

مرغ مینا در طبیعت با گره زدن ساقه و برگ گیاهان، روی درختان برای خود لانه می‌سازد. در خانه هم باید فضای کافی برای حرکت داشته باشد، چون مینا پرنده‌ای فعال است و بیشتر از اینکه از میله‌ها بالا برود، روی شاخه‌ها جست‌وخیز می‌کند و پروازهای کوتاه دارد.

اندازه قفس مینا

قفس مینا هرچه بزرگ‌تر باشد بهتر است. برای این پرنده، طول و عرض قفس از ارتفاع آن مهم‌تر است، چون مینا افقی جابه‌جا می‌شود. بهترین حالت، یک قفس پرواز بزرگ یا پرنده‌خانه است. خیلی از صاحبان مینا از این شکایت دارند که قفس مناسب پیدا نمی‌کنند. بعضی‌ها دو قفس را به هم می‌چسبانند و دیواره وسط را برمی‌دارند؛ این روش برای پرنده خوب است، هرچند ظاهر چندان جالبی ندارد. قفس‌های کوچک و بلند که برای قناری یا مرغ عشق ساخته شده‌اند، برای مینا مناسب نیستند.

چند نکته درباره قفس:

• چند شاخه یا نشیمن با قطرهای مختلف در ارتفاع‌های متفاوت بگذارید تا پرنده بتواند از یکی به دیگری بپرد و پاهایش ورزش کند.
• تاب مخصوص پرندگان هم سرگرمی خوبی است و به تحرک پا کمک می‌کند؛ تماشای بازی مینا روی تاب هم لذت‌بخش است.
• غذای مینا نرم و میوه‌ای است و فضولات آن معمولاً آبکی است؛ پس کف قفس را هر روز تمیز کنید و ظرف‌های غذا و آب را روزانه بشویید.

جای قفس و نور

بهتر است قفس را نزدیک پنجره و در جایی بگذارید که نور طبیعی دارد، اما پرنده نباید ساعت‌ها زیر نور مستقیم و داغ آفتاب بماند. همیشه بخشی از قفس باید سایه باشد. قفس را از جریان مستقیم باد کولر و بخاری، آشپزخانه و دود دور نگه دارید.

خواب مینا

میناها در طول روز چرت‌های کوتاه می‌زنند، اما خواب اصلی‌شان شب است. شب‌ها می‌توانید روی قفس را با پارچه بپوشانید تا پرنده در محیط آرام و نیمه‌تاریک بخوابد. پرندگان وقتی خواب‌آلود هستند، خودشان به محل خوابشان می‌روند. مینا هنگام خواب معمولاً سرش را میان شانه‌ها جمع می‌کند، آن را رو به جلو نگه می‌دارد و چشم‌هایش را می‌بندد؛ میناها به‌ندرت هنگام خواب سرشان را میان پرهای پشت فرو می‌برند.

اسباب‌بازی و سرگرمی

پیدا کردن اسباب‌بازی مناسب برای مینا گاهی چالش است. مینا مثل طوطی چوب نمی‌جود، اما به چیزهای صدادار و متحرک علاقه دارد. یک جغجغه محکم که از سقف قفس آویزان شود و به اطراف تکان بخورد، معمولاً مینا را خیلی سرگرم می‌کند. هر اسباب‌بازی که انتخاب می‌کنید باید محکم باشد، قطعه ریز و جداشدنی نداشته باشد و نخ یا حلقه‌ای نداشته باشد که پا یا سر پرنده در آن گیر کند. اسباب‌بازی‌ها را هر چند وقت یک بار عوض کنید تا پرنده خسته نشود.

رژیم غذایی و تغذیه مرغ مینا

مرغ مینا جزو پرندگانی است که باید غذای نرم بخورد. مینا در طبیعت بیشتر میوه‌خوار است و میوه‌های رسیده، به‌خصوص انجیر و انواع توت، را دوست دارد. شهد گل‌ها و گاهی موریانه، حشرات کوچک و حتی مارمولک‌های کوچک هم در رژیم طبیعی او دیده می‌شود. در خانه، پایه رژیم مینا باید یک غذای آماده مخصوص و کم‌آهن باشد که با میوه تازه کامل می‌شود. برای دیدن انواع غذای مرغ مینا می‌توانید به این بخش فروشگاه سر بزنید.

میوه و سبزی

میناها علاقه زیادی به انبه، آلو، موز، خربزه و گلابی دارند. میوه تازه همیشه بر میوه کنسروی ترجیح دارد. کمپوت‌هایی که در شربت شیرین نگهداری می‌شوند برای مینا مناسب نیستند. مینا نباید دانه بعضی میوه‌ها مثل دانه سیب و هسته میوه‌هایی مثل آلو و هلو را بخورد؛ پس آن‌ها را همیشه جدا کنید. میناها به سبزیجات هم نیاز دارند: می‌توانید سیب‌زمینی شیرین را بپزید و با مقدار خیلی کمی نخود فرنگی به پرنده بدهید.

پروتئین

مینا در طبیعت حشره هم می‌خورد، پس مقداری پروتئین لازم دارد. تخم‌مرغ آب‌پز خردشده و کرم‌های غذایی یا حشرات مخصوص پرندگان منابع مناسبی هستند. گوشت قرمز و جگر را به مینا ندهید، چون آهن زیادی دارند.

آهن و بیماری هموکروماتوز

مهم‌ترین نکته تغذیه مینا، آهن است. بسیاری از میناها به هموکروماتوز یا بیماری ذخیره آهن دچار می‌شوند. در این بیماری، آهن اضافی غذا در کبد و اندام‌های دیگر جمع می‌شود و به آن‌ها آسیب می‌زند. علت اصلی آن کمبود پروتئین یا کمبود آهن نیست، بلکه آهن زیاد در غذا است. به همین دلیل:

• غذای آماده‌ای انتخاب کنید که مخصوص مینا و کم‌آهن باشد. غذای عمومی پرندگان، غذای سگ و گربه یا غذاهای پرآهن را جایگزین آن نکنید.
• کشمش، میوه‌های خشک، جگر، گوشت قرمز و مکمل‌های آهن‌دار را به مینا ندهید.
• ویتامین C جذب آهن را بیشتر می‌کند؛ پس مرکبات و میوه‌های خیلی پرویتامین C را فقط کم و دور از وعده اصلی بدهید.
• هیچ مکمل ویتامین یا مواد معدنی را بدون نظر دامپزشک به غذای مینا اضافه نکنید.

خوراکی‌های ممنوع برای مینا

• آووکادو (برای پرندگان سمی است)
• شکلات، قهوه، چای و نوشیدنی‌های کافئین‌دار
• غذاهای شور، سرخ‌کردنی و غذای سفره انسان
• دانه و هسته میوه‌ها
• غذاهای پرآهن مثل جگر، گوشت قرمز و کشمش

آب

آب تازه باید همیشه در دسترس مینا باشد و روزی یک بار عوض شود. میناها شیوه جالبی برای آب خوردن دارند: منقارشان را از آب پر می‌کنند و بعد سرشان را بالا می‌برند تا آب پایین برود.

نظافت، حمام و پرریزی مرغ مینا

مرغ‌های مینا عاشق حمام کردن هستند و بعضی از آن‌ها حتی دو بار در روز آب‌تنی می‌کنند. پس ظرف آبی با اندازه مناسب و کم‌عمق در اختیار پرنده بگذارید. مینا سرش را در آب فرو می‌برد، تکان می‌دهد و بال‌هایش را خیس می‌کند. بعد از حمام، بدنش را تکان می‌دهد تا خشک شود، سرش را برای بیرون آمدن آب از گوش تکان می‌دهد و برای بیرون کردن آب از بینی عطسه می‌کند. میناها معمولاً بعد از حمام خسته می‌شوند و برای استراحت به جای خوابشان می‌روند. آب ظرف حمام بعد از هر بار استفاده کثیف می‌شود و باید عوض شود.

مینا معمولاً بسته به محل زندگی، یک یا دو بار در سال پرریزی (ریختن و رشد دوباره پرها) دارد. در این دوره ممکن است پرنده کم‌حوصله‌تر باشد و به تغذیه خوب بیشتری نیاز داشته باشد. اگر مینای شما در طول یک سال هیچ پرریزی نداشت یا پرریزی‌اش خیلی طول کشید و جای خالی پر روی بدنش ماند، ممکن است مشکلی در تغذیه یا سلامت او باشد. در این حالت حتماً با دامپزشک مشورت کنید و خودسرانه ویتامین ندهید.

کوتاه کردن پر بال مینا

اگر می‌خواهید پرهای بال مینا را کوتاه کنید، باید دو بال متوازن کوتاه شوند تا پرنده هنگام تلاش برای پرواز تعادلش را از دست ندهد. اگر بال‌ها درست کوتاه نشوند، پرنده هنگام فرود به مشکل می‌خورد و ممکن است به جایی برخورد کند که باعث آسیب جدی و حتی مرگ شود. به همین دلیل بهتر است این کار را دامپزشک یا فرد باتجربه انجام دهد. یادتان باشد پرهای کوتاه‌شده در پرریزی بعدی دوباره رشد می‌کنند.

تولید مثل مرغ مینا و رنگ تخم مینا

در بیشتر گونه‌ها، تمایل جفت‌گیری در نر و ماده قوی است. جفت مینا ممکن است در طول سال بیش از یک بار تخم‌گذاری کند. هر نوبت معمولاً دو یا سه تخم است، اما گاهی فقط یک تخم گذاشته می‌شود.

تخم مرغ مینا به رنگ آبی روشن است و ممکن است لکه‌های خیلی ریز قهوه‌ای هم روی آن دیده شود.

میناها پرندگانی محتاط هستند و تخم‌هایشان را در جای پنهان و تودرتو می‌گذارند. برای همین، اگر جفت مینا دارید، یک جعبه لانه در قفس بگذارید و داخل آن را با کاه، برگ کاج یا کاغذ ریزشده پر کنید. چند نکته درباره دوره جوجه‌آوری:

• بعد از تخم‌گذاری، هر دو پرنده (نر و ماده) به نوبت حدود ۱۴ روز روی تخم‌ها می‌نشینند. ماده معمولاً زمان بیشتری در لانه می‌ماند.
• نر و ماده هر دو برای پیدا کردن غذای جوجه‌ها فعال هستند.
• جوجه‌ها به پروتئین زیادی نیاز دارند. در این دوره کرم‌های غذایی و حشرات مخصوص پرندگان را در دسترس والدین بگذارید؛ بعضی‌ها خودشان کرم پرورش می‌دهند تا همیشه کرم تازه داشته باشند.
• جوجه‌ها حدود ۲۵ تا ۲۸ روز بعد از بیرون آمدن از تخم پر درمی‌آورند.
• در این دوره پرنده‌ها را آزار ندهید و لانه را مدام بازرسی نکنید.

اگر قصد خرید یا نگهداری مینا را دارید، مطلب نگهداری و تربیت مرغ مینا هم نکته‌های بیشتری به شما می‌دهد.

بیماری‌های شایع مرغ مینا و زمان مراجعه به دامپزشک

میناها پرندگان نسبتاً مقاومی هستند، اما در چند مورد حساس‌اند:

• هموکروماتوز (بیماری ذخیره آهن): شایع‌ترین مشکل جدی میناست و بیشتر با غذای پرآهن ارتباط دارد. ممکن است مدت‌ها بدون نشانه باشد و بعد با شکم متورم، تنگی نفس و بی‌حالی خودش را نشان دهد.
• مشکلات تنفسی: معمولاً به هوای سرد، جریان باد، دود و محیط کثیف مربوط است.
• مشکلات پا: به‌خصوص وقتی قفس کوچک باشد و نشیمن‌ها تنوع نداشته باشند یا کف قفس کثیف بماند.
• اضافه وزن: اگر پرنده فضای حرکت نداشته باشد و غذای زیاد و شیرین بخورد.

اگر هر کدام از این نشانه‌ها را دیدید، مینا را هرچه زودتر پیش دامپزشک پرندگان ببرید:

• تورم شکم یا سنگین شدن ناگهانی بدن
• تنفس با دهان باز، تکان خوردن دم هنگام نفس کشیدن یا صدای خس‌خس
• پف کردن پرها و نشستن طولانی در کف قفس
• غذا نخوردن یا کاهش وزن
• تغییر رنگ، مقدار یا بوی فضولات، یا خون در فضولات
• ترشح از چشم یا بینی
• لنگیدن یا ورم پا

پرندگان معمولاً بیماری را پنهان می‌کنند و وقتی نشانه‌ها دیده می‌شوند، ممکن است بیماری پیشرفت کرده باشد. پس معاینه دوره‌ای پیش دامپزشک پرندگان، حتی وقتی مینا سالم به نظر می‌رسد، کار درستی است.

پرسش‌های پرتکرار

مرغ مینا از چی میترسه؟

مینا معمولاً از حرکت‌های ناگهانی، دستی که از بالا به سمتش می‌آید، صداهای بلند، گربه و سگ و اشیای ناآشنا می‌ترسد. تغییر ناگهانی جای قفس هم ممکن است او را مضطرب کند. آرام نزدیک شوید و وسایل تازه را کم‌کم به او معرفی کنید.

تخم مرغ مینا چه رنگی است؟

تخم مرغ مینا آبی روشن است و ممکن است لکه‌های خیلی ریز قهوه‌ای هم روی آن دیده شود. هر نوبت تخم‌گذاری معمولاً دو یا سه تخم است و نر و ماده حدود دو هفته به نوبت روی آن‌ها می‌خوابند.

آیا مرغ مینا طوطی است؟

نه. مینا از خانواده سارهاست و طوطی نیست، هرچند مثل طوطی‌ها می‌تواند حرف بزند. تغذیه‌اش هم با طوطی فرق دارد: مینا بیشتر میوه و غذای نرم می‌خورد و به غذای کم‌آهن نیاز دارد، نه دانه.

آموزش حرف زدن به مینا را از چه سنی شروع کنیم؟

بهتر است آموزش را از حدود سه تا چهار ماهگی شروع کنید. با یک کلمه ساده مثل «سلام» شروع کنید و هر روز چند بار در موقعیت مناسب تکرارش کنید. همه میناها به یک اندازه حرف نمی‌زنند و بعضی بیشتر سوت می‌زنند.

غذای اصلی مرغ مینا چیست؟

پایه رژیم مینا باید غذای آماده مخصوص مینا و کم‌آهن باشد که با میوه‌های تازه مثل انبه، موز، گلابی و خربزه کامل می‌شود. کمی تخم‌مرغ آب‌پز و حشرات مخصوص پرندگان هم پروتئین لازم را می‌دهند. غذاهای پرآهن، آووکادو و غذای شور را به مینا ندهید.