چگونه گربه ها اهلی شدند؟

گربه اهلی امروزی از نسل گربه وحشی آفریقایی و خاور نزدیک است و اهلی شدنش حدود ده هزار سال پیش، هم‌زمان با آغاز کشاورزی در خاور نزدیک شروع شد. برخلاف سگ که انسان او را برای شکار و نگهبانی به خانه آورد، گربه بیشتر خودش به سکونتگاه‌های انسان نزدیک شد؛ جایی که انبار غلات بود، موش هم بود و شکار آسان. در ادامه می‌خوانید اجداد گربه خانگی چه حیوانی بودند، اهلی شدن گربه چطور و در چه مراحلی اتفاق افتاد، مصر باستان چه نقشی داشت و چرا گربه هنوز هم کمی از روح وحشی خودش را حفظ کرده است.

اهلی شدن گربه‌ها؛ از همسایه وحشی تا همدم خانه

گربه‌ها در مصر باستان جایگاهی مقدس داشتند، اما شاید بتوان گفت دوران طلایی آن‌ها امروز است. هیچ‌وقت به اندازه امروز درباره گربه‌ها نوشته و حرف زده نشده و هیچ‌وقت این‌همه گربه در خانه‌ها زندگی نکرده‌اند. گربه دیگر فقط شکارچی موش یا «دشمن سگ» نیست؛ همدمی دوست‌داشتنی است که در آپارتمان‌های کوچک و خانه‌های بزرگ کنار انسان زندگی می‌کند.

با این حال کمتر کسی می‌داند گربه از چه زمانی و چطور به زندگی ما راه پیدا کرد. داستان اهلی شدن گربه با داستان سگ، اسب یا گوسفند فرق دارد و همین تفاوت، بخش زیادی از رفتار امروز گربه را توضیح می‌دهد.

شاید برایتان جالب باشد بدانید: جایگاه گربه‌ها در مصر باستان

اجداد گربه‌های خانگی چه حیوانی بودند؟

جد اصلی همه گربه‌های خانگی، گربه وحشی آفریقایی است؛ گربه‌ای کوچک با پوشش راه‌راه شبیه گربه‌های «ببری» امروزی که در شمال آفریقا و خاور نزدیک زندگی می‌کند. این گربه هنوز هم در طبیعت وجود دارد و شباهتش به گربه‌های خانگی آن‌قدر زیاد است که گاهی تشخیص آن دو از روی ظاهر سخت می‌شود.

انسان در طول هزاران سال سگ‌ها، اسب‌ها، گوسفندها و حتی گیاهان را آن‌قدر تغییر داده که شکل و اندازه‌شان با اجدادشان فاصله زیادی گرفته است. برای گربه این اتفاق خیلی کمتر افتاده است. درست است که امروز گربه‌هایی با رنگ‌ها، طول موها و شکل‌های متفاوت گوش و صورت می‌بینیم، اما بدن، اندازه و غرایز گربه خانگی هنوز بسیار شبیه جد وحشی خودش است.

همان‌طور که پنجه‌های نرم گربه ناخن‌های تیزش را پنهان می‌کند، ظاهر آرام و آراسته‌اش هم غریزه‌های شکارچی را پنهان کرده است. گربه حیوانی اجتماعی و اهلی است، اما نه به‌طور کامل؛ و همین ترکیب لطافت و استقلال است که آدم‌ها را نسل به نسل شیفته او کرده است.

گربه از چه زمانی اهلی شد؟

شواهد باستان‌شناسی و ژنتیکی نشان می‌دهد رابطه انسان و گربه حدود ده هزار سال پیش در منطقه هلال حاصلخیز (خاور نزدیک) شروع شده است؛ یعنی همان زمانی که انسان‌ها یکجانشین شدند و کشاورزی را آغاز کردند. یکی از قدیمی‌ترین نشانه‌ها، گوری در جزیره قبرس است که در آن گربه‌ای در کنار یک انسان دفن شده و قدمتش به حدود ۹۵۰۰ سال پیش می‌رسد. چون گربه بومی قبرس نبوده، احتمالاً انسان‌ها آن را با خود به جزیره برده بودند.

سگ‌ها هزاران سال زودتر از گربه‌ها کنار انسان زندگی می‌کردند؛ چون انسان‌های شکارچی‌وگردآورنده از همان ابتدا برای شکار و نگهبانی به سگ نیاز داشتند. گربه تا پیش از کشاورزی کاربرد خاصی برای انسان نداشت.

چگونه گربه‌ها این‌قدر اهلی شدند؟

اهلی شدن گربه را معمولاً «خوداهلی‌شدن» می‌نامند؛ یعنی بیشتر خود گربه بود که هم‌زیستی با انسان را انتخاب کرد. این روند چند دلیل ساده داشت:

• غذای آسان: انبار غلات یعنی موش زیاد، و موش زیاد یعنی شکار آسان برای گربه.
• سود برای انسان: کشاورزان از گربه‌هایی که موش‌ها را از محصولاتشان دور می‌کردند استقبال می‌کردند و آزارشان نمی‌دادند.
• انتخاب طبیعی گربه‌های آرام‌تر: گربه‌هایی که تحمل بیشتری در کنار انسان داشتند، بیشتر زنده ماندند و بیشتر زاد و ولد کردند.
• بی‌نیازی از آموزش: گربه برای شکار موش به آموزش انسان نیاز نداشت؛ پس انسان هم دلیلی نداشت مثل سگ، نژادهای کاری خاصی از آن بسازد.

شاید برایتان جالب باشد بدانید: نکات مهم در مورد گربه ایرانی

اولین نشانه‌های اهلی شدن گربه‌ها

گربه‌ها شکارچیانی ماهر بودند و توانستند از همین مهارت برای کمک به انسان استفاده کنند. پیش از آمدن گربه‌ها، موش‌ها در انبارهای غلات راحت زندگی می‌کردند و بخش زیادی از محصول را از بین می‌بردند. حضور گربه‌ها این وضع را تغییر داد و درهای انبارها و بعدها کشتی‌های حامل غلات به روی گربه‌های کوچک وحشی باز شد. به همین دلیل کشاورزان در همه جا قدردان گربه‌ها شدند و از ماندن آن‌ها کنار خانه‌هایشان استقبال کردند.

پیشنهاد مطالعه: ۱۰ بیماری شایع در گربه‌ها و علت آن‌ها

دو موج گسترش؛ خاور نزدیک و مصر

پژوهش‌های ژنتیکی روی بقایای گربه‌های باستانی نشان داده است که گسترش گربه اهلی در دو مرحله اتفاق افتاده است: اول از خاور نزدیک و بعدها از مصر. اوا ماریا گایگل، پژوهشگر مؤسسه ژاک مونو در پاریس، این روند را چنین توضیح می‌دهد:

اهلی کردن دو بار اتفاق افتاده، اول در خاور نزدیک و پس از آن در مصر. گربه‌ها بعدتر به عنوان گربه کشتی با موفقیت در تمام دنیای باستان پراکنده شدند و رد هر دو گروه را در گربه‌های امروزی می‌توان یافت.

به این ترتیب گربه‌ها هزاران سال در کشتی‌ها و مزارع به موش‌گیری مشغول بودند و کم‌کم کاملاً خانگی شدند. به گفته دکتر گایگل، رابطه انسان و گربه بیشتر شبیه هم‌سفرگی بوده و این گربه بوده که زندگی در کنار انسان را انتخاب کرده است. گربه‌ها از راه دریا و مسیرهای تجاری به سراسر جهان رسیدند و امروز تقریباً در همه قاره‌ها، جز قطب جنوب، زندگی می‌کنند.

گربه اهلی با گربه وحشی چه فرقی دارد؟

با اینکه گربه خانگی هنوز شباهت زیادی به جد وحشی خود دارد، هزاران سال زندگی کنار انسان چند تفاوت مهم در او ایجاد کرده است:

• تحمل انسان: گربه خانگی، به‌خصوص اگر از بچگی با آدم‌ها در تماس باشد، به انسان اعتماد می‌کند و نوازش را می‌پذیرد؛ گربه وحشی معمولاً از انسان دوری می‌کند.
• تنوع ظاهری: رنگ‌ها و طرح‌های مختلف پوشش، موی بلند و شکل‌های متفاوت صورت در گربه‌های خانگی دیده می‌شود، اما گربه وحشی تقریباً همیشه همان پوشش راه‌راه قهوه‌ای‌خاکستری را دارد.
• ارتباط با صدا: گربه‌های بالغ خانگی بیشتر برای ارتباط با انسان میو می‌کنند تا با گربه‌های دیگر.
• غریزه‌های دست‌نخورده: شکار، پنجه کشیدن، علامت‌گذاری و نیاز به استقلال هنوز در گربه خانگی کاملاً زنده است.

اگر می‌خواهید بدانید گربه با این صداها چه می‌خواهد بگوید، مطلب دلایل میو میوی زیاد گربه را بخوانید. همین غریزه‌های قدیمی دلیل بسیاری از رفتارهای عجیب گربه است که گاهی به اشتباه تعبیر می‌شوند؛ درباره آن‌ها در مطلب باورهای اشتباه درباره گربه‌ها بیشتر بخوانید.

گربه‌ها و سازگاری با زندگی امروز انسان‌ها

گربه‌ها هنوز هم در مزارع سراسر دنیا به‌عنوان شکارچی موش شناخته می‌شوند، اما نقش اصلی آن‌ها امروز همدمی و دوستی با انسان است. تغییر سبک زندگی، به‌خصوص در شهرها، باعث محبوب‌تر شدن گربه‌ها شده است و بسیاری از مردم حتی نگهداری و اهلی کردن گربه‌های خیابانی را هم پذیرفته‌اند.

بیشتر ما امروز در خانه‌های کوچک‌تر و آپارتمان‌ها زندگی می‌کنیم. این شرایط برای نگهداری بسیاری از سگ‌ها سخت است، اما گربه‌ها معمولاً به‌خوبی با آن کنار می‌آیند. چند ویژگی گربه را برای زندگی شهری مناسب کرده است:

• به فضای زیاد نیاز ندارد و با چند جای بلند برای بالا رفتن و یک جای امن برای خواب راضی است.
• معمولاً خیلی زود استفاده از ظرف خاک را یاد می‌گیرد و نیازی به بیرون بردن روزانه ندارد.
• تحملش برای تنها ماندن در ساعت‌های کاری بیشتر از سگ است؛ البته هنوز به بازی، توجه و هم‌صحبتی نیاز دارد.
• خودش را تمیز می‌کند و در بیشتر مواقع به حمام کردن مرتب نیازی ندارد.

اگر شما هم تصمیم دارید این همدم چندهزارساله را به خانه بیاورید، می‌توانید غذا، خاک، اسباب‌بازی و سایر ملزومات را از بخش لوازم و غذای گربه تهیه کنید.

پرسش‌های پرتکرار

گربه اهلی از نسل کدام حیوان است؟

همه گربه‌های خانگی از نسل گربه وحشی آفریقایی هستند که در شمال آفریقا و خاور نزدیک زندگی می‌کند. این گربه کوچک با پوشش راه‌راه هنوز در طبیعت وجود دارد و ظاهرش شباهت زیادی به گربه‌های ببری خانگی دارد.

گربه‌ها از چه زمانی اهلی شدند؟

شواهد نشان می‌دهد هم‌زیستی گربه و انسان حدود ده هزار سال پیش، با شروع کشاورزی در خاور نزدیک آغاز شده است. گوری در قبرس با قدمت حدود ۹۵۰۰ سال که گربه‌ای کنار انسان در آن دفن شده، از قدیمی‌ترین نشانه‌های این رابطه است.

چرا گربه برخلاف سگ «خوداهلی» شد؟

سگ را انسان برای شکار و نگهبانی به کار گرفت، اما گربه برای رسیدن به موش‌های انبار غلات خودش به روستاها نزدیک شد. انسان هم چون از موش‌گیری گربه سود می‌برد، او را پذیرفت. به همین دلیل گربه بدون آموزش و انتخاب هدفمند انسان، کم‌کم اهلی شد.

آیا گربه خانگی هنوز غریزه وحشی دارد؟

بله. شکار کردن، پنجه کشیدن، علامت‌گذاری قلمرو و نیاز به استقلال همگی غریزه‌هایی هستند که از جد وحشی گربه به ارث رسیده‌اند. بهتر است به‌جای مبارزه با این رفتارها، با اسباب‌بازی، اسکرچر و بازی روزانه راه درستی برای بروزشان فراهم کنید.

آیا گربه خیابانی را هم می‌شود اهلی کرد؟

بسیاری از گربه‌های خیابانی، به‌خصوص اگر در بچگی با انسان تماس داشته باشند، به زندگی در خانه عادت می‌کنند. گربه بالغی که هیچ‌وقت با انسان زندگی نکرده ممکن است به زمان و صبر بیشتری نیاز داشته باشد. پیش از آوردن گربه خیابانی به خانه، معاینه دامپزشکی، واکسن و درمان انگل را فراموش نکنید.