دفاع در برابر سگ ؛ در زمان حمله سگ چه واکنشی نشان دهیم؟

وقتی سگی به شما حمله می‌کند، مهم‌ترین کار این است که نترسید و فرار نکنید. بایستید، آرام بمانید، مستقیم در چشم سگ خیره نشوید، کیف یا هر وسیله‌ای را بین خودتان و سگ نگه دارید و آهسته و پهلو به پهلو از قلمرو او دور شوید. بیشتر سگ‌ها وقتی ببینند تهدیدی در کار نیست، پس از کمی پارس کردن کنار می‌کشند. در این مقاله از مجله‌ی پت خرید می‌خوانید سگ‌ها چرا و چه زمانی حمله می‌کنند، چطور از زبان بدنشان خطر را زودتر بفهمید، هنگام حمله دقیقاً چه کنید و اگر گاز گرفته شدید، چه اقداماتی فوری و حیاتی است.

حمله‌ی سگ؛ چرا باید واکنش درست را بلد باشیم؟

حمله‌ی سگ به انسان موضوع تازه‌ای نیست و بسیاری از ما در طول زندگی با سگی خشمگین روبه‌رو شده‌ایم. شاید در سفر به اطراف شهر با سگ‌های گله یا هنگام ورود به یک باغ یا انبار با سگ نگهبان برخورد کرده باشید. سگ‌های آپارتمانی و کوچک هم گاهی، بسته به نژاد و تربیتشان، در برابر غریبه‌ها رفتار تهاجمی نشان می‌دهند.

تصور کنید در حال پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری هستید و ناگهان با سگی غریبه روبه‌رو می‌شوید. سگ شروع به پارس و خرناس می‌کند و شاید حتی به سمت شما بدود. حتی یک سگ کوچک وقتی تحریک شده باشد می‌تواند خطرناک باشد و هر سگی می‌تواند گاز دردناکی بگیرد. گازگرفتگی سگ در دنیا بسیار رایج است و هر سال میلیون‌ها نفر را درگیر می‌کند. بسیاری از آسیب‌دیدگان کودکان هستند و چون قدشان کوتاه است، سر و صورتشان بیشتر در معرض گاز گرفتن است. واکنش شما در این لحظه می‌تواند فرق میان دور شدن بی‌خطر و آسیب جدی باشد.

چرا سگ‌ها پارس و حمله می‌کنند؟

دلیل پارس کردن سگ

سگ‌ها در طول هزاران سال زندگی کنار انسان یاد گرفته‌اند از قلمرو صاحبشان مراقبت کنند. خانه یا محدوده‌ای که سگ مدتی در آن زندگی کرده و آن را علامت‌گذاری کرده، برایش قلمرو خودش حساب می‌شود و ممکن است در برابر ورود غریبه‌ها واکنش نشان دهد. همه‌ی حیوانات، حتی ضعیف‌ترینشان، غریزه‌ی دفاع از قلمرو را دارند. سگ‌های آپارتمانی هم فضای خانه را قلمرو خود می‌دانند و با ورود غریبه یا شنیدن صدایی از پشت در واکنش نشان می‌دهند. برای آشنایی بیشتر با علت پارس کردن سگ‌ها مقاله‌ی مربوط به آن برایتان مفید است.

دفاع سگ از قلمرو صاحبش

سگ‌های نگهبان به دلیل تربیت خاصشان واکنش‌های ویژه‌ای دارند. این سگ‌ها اغلب آموزش دیده‌اند که مهاجم را غافلگیر کنند و تا رسیدن صاحبشان او را متوقف نگه دارند. سگ‌های گله هم مسئول مراقبت از گوسفندان و دام‌ها هستند و از مهم‌ترین اجزای زندگی عشایر بوده‌اند. این سگ‌ها توان درگیری با گرگ را دارند و اغلب اطراف گله نگهبانی می‌دهند. آن‌ها به محض دیدن فرد ناشناس یا حتی خودرو پارس می‌کنند و تا دور شدن مهاجم از محدوده‌ی گله دست برنمی‌دارند.

این نکته را به خاطر بسپارید: سگ سالم معمولاً با یک هدف مشخص حمله می‌کند. سگ گله می‌خواهد از گله دور شوید و سگ نگهبان نمی‌خواهد به محدوده‌ای که از آن محافظت می‌کند نزدیک شوید. پس در بیشتر موارد، دور شدن آرام از قلمرو همان چیزی است که سگ می‌خواهد. دلایل دیگر حمله هم می‌تواند ترس، درد یا بیماری، محافظت از توله‌ها یا غذا و تحریک شدن غریزه‌ی شکار با دویدن باشد.

در زمان حمله‌ی سگ خونسردی خود را حفظ کنید.

سگ‌ها چه زمانی حمله می‌کنند؟

خشم سگ معمولاً ناگهانی نیست و پله‌پله بالا می‌رود. شناختن این پله‌ها به شما فرصت می‌دهد پیش از رسیدن به حمله، موقعیت را آرام کنید:

1. هشدار اولیه: سگ بی‌حرکت می‌شود، بدنش خشک می‌شود و خیره نگاه می‌کند.
2. غرش و نشان دادن دندان: لب‌ها جمع می‌شوند و صدای خرناس شنیده می‌شود.
3. پارس، ایستادن و نزدیک شدن: سگ به سمت شما می‌آید و ممکن است حمله‌ی نمایشی کند و برگردد.
4. گاز گرفتن: اوج این زنجیره است.

پس هرگز سگی را تا جایی تحریک نکنید که مجبور به حمله شود. در برخورد با سگ ناشناسی که غرش می‌کند یا خیره نگاه می‌کند، سعی نکنید توجهش را جلب کنید، برایش دست تکان ندهید و صدایش نکنید. بهتر است مسیرتان را عوض کنید و با خونسردی از آن‌جا دور شوید. حرکات ناگهانی و نشانه‌های آشکار ترس، مثل دویدن یا جیغ زدن، سگ را بیشتر تحریک می‌کند.

توجه به زبان بدن سگ‌ها

دقت کنید که تکان دادن دم همیشه به معنی دوستی نیست؛ دمی که بالا نگه داشته شده و تند و خشک تکان می‌خورد ممکن است نشانه‌ی هیجان و آماده شدن برای حمله باشد. برخی کارهای انسان، مثل خیره شدن یا بغل کردن ناگهانی، برای سگ تهدیدآمیز است؛ در این باره مقاله‌ی کارهایی که سگ از آن متنفر است را بخوانید.

در زمان حمله‌ی سگ چه کار کنیم؟

اگر سگی به شما حمله کرد، این مراحل را به ترتیب انجام دهید:

1. خونسرد بمانید و نَدَوید. فرار کردن غریزه‌ی شکار سگ را بیدار می‌کند؛ شاید سگی که فقط قصد بازی یا هشدار داشت، با تمام قدرت دنبالتان کند. با پای پیاده هیچ‌وقت از سگ سریع‌تر نیستید و با دوچرخه هم معمولاً نمی‌توانید از او فرار کنید.
2. بایستید و پهلو بچرخید. به‌جای اینکه رودرروی سگ بایستید، کمی پهلو به او بایستید. به چشمانش خیره نشوید، اما زیرچشمی حرکاتش را زیر نظر داشته باشید.
3. از دست‌ها محافظت کنید. اگر می‌توانید بدون حرکت ناگهانی دست به سینه بایستید، یا دست‌ها را مشت‌کرده کنار بدن نگه دارید تا انگشت‌هایتان در دسترس نباشد. دستتان را به سمت سگ دراز نکنید.
4. با صدای محکم و آرام فرمان دهید. بسیاری از سگ‌ها به فرمان انسان عادت دارند. اگر سگ قلاده دارد و خانگی به نظر می‌رسد، یک فرمان محکم مثل «بشین» یا «برو خونه» ممکن است او را برای لحظه‌ای متوقف کند و به شما فرصت عقب‌نشینی بدهد. جیغ نزنید.
5. چیزی را بین خودتان و سگ بگذارید. کیف، کوله، کاپشن، چتر یا دوچرخه را جلوی خود بگیرید. اگر چوب یا میله‌ای دارید، با آن به سگ ضربه نزنید؛ آن را آماده جلوی خود نگه دارید تا سگ از نزدیک شدن منصرف شود.
6. آهسته دور شوید. بی‌آنکه پشت کنید، قدم‌به‌قدم و آرام از محدوده‌ی سگ فاصله بگیرید.

برخورد با سگ گله و سگ نگهبان

سگ‌های گله اصولاً برای گاز گرفتن حمله نمی‌کنند و هدفشان دور کردن شما از گله است. اما سگ‌های نگهبان ممکن است آموزش دیده باشند که گاز بگیرند و در بیشتر مواقع پاچه‌ی شلوار یا آستین را می‌گیرند. اگر کیف، چوب یا میله‌ای در دست دارید، هنگام حمله آن را جلوی خود بگیرید تا سگ به‌جای بدن شما آن را گاز بگیرد. هر بار که حمله کرد همین کار را تکرار کنید و به‌تدریج از قلمرو حیوان فاصله بگیرید.

سگ‌های گله و نگهبان برای انسان بسیار مفیدند و اگر به قلمرو آن‌ها نزدیک می‌شوید، در واقع شما وارد محدوده‌ی آن‌ها شده‌اید. پس رفتارشان را درک کنید و در صورت حمله همین اقدامات را انجام دهید. سگ‌های هار و بیمار از این قاعده مستثنا هستند و رفتارشان قابل پیش‌بینی نیست.

اگر سگ شما را به زمین انداخت

اگر سگ شما را زمین زد، به حالت جنینی جمع شوید: زانوها را در شکم جمع کنید، صورت را پایین بگیرید و دست‌ها را پشت گردن و روی گوش‌ها قلاب کنید. بی‌حرکت بمانید و جیغ نزنید یا غلت نخورید. این حالت از صورت، گردن و شکم که آسیب‌پذیرترین قسمت‌های بدن هستند محافظت می‌کند. وقتی سگ دور شد، آرام بلند شوید و آهسته فاصله بگیرید.

این نکات را هم جدی بگیرید

• همیشه آماده باشید. بخش بزرگی از حملات سگ نتیجه‌ی نگهداری نادرست یا تربیت ضعیف است و همیشه ممکن است با سگی بی‌صاحب یا رهاشده روبه‌رو شوید.
• ترستان را نشان ندهید. سگ‌ها حرکات ناگهانی، جیغ و دویدن را خوب تشخیص می‌دهند؛ این رفتارها ممکن است سگ را در حمله مصمم‌تر کند.
• حوصله کنید. بیشتر سگ‌ها بعد از کمی پارس کردن علاقه‌شان را از دست می‌دهند و می‌روند. سگ ممکن است آرام جلو بیاید و حتی شما را بو بکشد، بدون اینکه گاز بگیرد؛ در این لحظه بی‌حرکت بمانید.
• به سگ در حال غذا خوردن، خواب یا مراقبت از توله‌ها نزدیک نشوید. در این موقعیت‌ها سگ خیلی زودتر واکنش دفاعی نشان می‌دهد.
• به کودکان «مثل درخت بایست» را یاد بدهید. اگر سگ غریبه نزدیک شد: بی‌حرکت بایستند، دست‌ها را جمع کنند، به پاهایشان نگاه کنند و جیغ نزنند. هرگز کودک خردسال را با سگ، حتی سگ آشنا، تنها نگذارید.

اگر خودتان سگ دارید، نقش شما در پیشگیری مهم است: سگ را در جای عمومی با قلاده نگه دارید (انواع آن را در معرفی انواع قلاده‌ی سگ ببینید) و آموزش‌های پایه، به‌خصوص دستور «بیا»، را جدی بگیرید. نگهداری از هر سگ با مسئولیت‌پذیری صاحبش شروع می‌شود.

پیشنهاد مطالعه: چند اشتباه رایج در تربیت سگ؛ اشتباهات تربیتی که حتماً باید بدانید

چطور سگ هار را تشخیص دهیم؟

هاری بیماری ویروسی کشنده‌ای است که از راه گاز گرفتن یا خراش حیوان آلوده به انسان منتقل می‌شود. سگ هار ممکن است این نشانه‌ها را داشته باشد:

• تغییر ناگهانی رفتار؛ پرخاشگری بی‌دلیل یا برعکس، آرامی و گوشه‌گیری غیرعادی
• آبریزش زیاد دهان و مشکل در بلعیدن
• گاز گرفتن اشیا و حمله به هر چیزی که حرکت می‌کند
• تلوتلو خوردن، ضعف یا فلج شدن پاها و فک

از هر سگی که این نشانه‌ها را دارد فاصله بگیرید و موضوع را به مراکز بهداشت یا شهرداری اطلاع دهید. توجه کنید که سگ ظاهراً سالم هم ممکن است ناقل باشد؛ پس هر گازگرفتگی را جدی بگیرید.

بعد از گاز گرفتن سگ چه کنیم؟

1. زخم را فوراً بشویید. محل گاز یا خراش را چند دقیقه کامل، حدود ۱۵ دقیقه، با آب روان و صابون بشویید. این شست‌وشو یکی از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش خطر هاری و عفونت است.
2. خونریزی را کنترل کنید. با پارچه‌ی تمیز روی زخم فشار دهید.
3. فوراً به پزشک یا مرکز بهداشت مراجعه کنید. حتی اگر زخم کوچک است. پزشک درباره‌ی واکسن هاری، واکسن کزاز و درمان عفونت تصمیم می‌گیرد. منتظر بروز علائم نمانید؛ هاری پس از ظهور علائم تقریباً همیشه کشنده است.
4. اطلاعات سگ را ثبت کنید. اگر سگ صاحب دارد، مشخصات صاحب و وضعیت واکسن سگ را بپرسید. مسئولان بهداشتی معمولاً سگ را مدتی تحت نظر می‌گیرند.

پرسش‌های پرتکرار

اگر سگ دنبالم کرد باید فرار کنم؟

نه. دویدن غریزه‌ی شکار سگ را تحریک می‌کند و تقریباً هیچ‌وقت نمی‌توانید از سگ سریع‌تر بدوید. بایستید، پهلو به سگ بچرخید، خیره نشوید و آهسته دور شوید.

هنگام حمله‌ی سگ باید به چشمانش نگاه کنیم؟

خیره شدن مستقیم در چشم سگ برای او نشانه‌ی تهدید است و ممکن است حمله را تشدید کند. نگاهتان را کمی پایین یا کنار نگه دارید، اما زیرچشمی حرکات سگ را دنبال کنید.

بهترین وسیله برای دفاع در برابر سگ چیست؟

هر چیزی که بتوانید بین خودتان و سگ بگذارید، مثل کیف، کوله، کاپشن، چتر یا دوچرخه. هدف این است که سگ آن را گاز بگیرد نه بدن شما. با چوب به سگ ضربه نزنید، چون ممکن است او را خشمگین‌تر کند.

بعد از گاز گرفتن سگ چه کار کنیم؟

زخم را فوراً حدود ۱۵ دقیقه با آب روان و صابون بشویید، با پارچه‌ی تمیز جلوی خونریزی را بگیرید و بی‌معطلی به پزشک یا مرکز بهداشت مراجعه کنید. تصمیم درباره‌ی واکسن هاری و کزاز با پزشک است، حتی اگر زخم کوچک باشد.

چطور به بچه‌ها یاد بدهیم در برابر سگ چه کنند؟

به آن‌ها یاد بدهید هرگز به سگ غریبه نزدیک نشوند و بدون اجازه‌ی صاحبش به سگ دست نزنند. اگر سگی نزدیکشان شد، مثل درخت بی‌حرکت بایستند، دست‌ها را جمع کنند، به پاهایشان نگاه کنند و جیغ نزنند یا ندوند.