بیماری تبخال گربه ای چیست و راه های درمان آن کدام است؟

تبخال گربه یا هرپس ویروس گربه، یک بیماری ویروسی شایع است که بیشتر دستگاه تنفسی بالایی و چشم‌های گربه را درگیر می‌کند. نشانه‌های رایج آن عطسه، آبریزش بینی، قرمزی و ترشح چشم و گاهی زخم قرنیه است. این ویروس بعد از ورود معمولاً تا آخر عمر در بدن گربه می‌ماند و درمان قطعی ندارد، اما با مراقبت درست و درمانی که دامپزشک تعیین می‌کند می‌توان علائم را کنترل کرد. در ادامه می‌خوانید تبخال گربه‌ای چیست، چطور منتقل می‌شود، تبخال لب گربه واقعاً چیست، چه زمانی باید به دامپزشک مراجعه کنید و چه درمان‌ها و مراقبت‌هایی کمک می‌کند.

تبخال گربه‌ای چیست؟

تبخال گربه‌ای بیماری‌ای است که عامل آن هرپس ویروس گربه نوع ۱ (FHV-1) است. این بیماری را گاهی رینوتراکئیت ویروسی گربه هم می‌نامند. این ویروس از خانواده همان ویروس‌هایی است که در انسان تبخال ایجاد می‌کنند، اما با ویروس تبخال انسان یکی نیست و مخصوص گربه‌سانان است.

عفونت ممکن است فقط یک چشم را درگیر کند یا با علائم سرماخوردگی همراه باشد. نکته مهم این است که بیشتر گربه‌هایی که یک بار آلوده می‌شوند، ویروس را به‌صورت نهفته تا آخر عمر در بدن نگه می‌دارند. در بیشتر این گربه‌ها، در دوره‌های طولانی هیچ نشانه‌ای دیده نمی‌شود، اما ویروس ممکن است در زمان استرس دوباره فعال شود.

آیا تبخال گربه به انسان یا سگ سرایت می‌کند؟

نه. هرپس ویروس گربه مخصوص گربه‌هاست و به انسان یا سگ منتقل نمی‌شود. برعکس آن هم صادق است و تبخال لب انسان به گربه سرایت نمی‌کند. با این حال، اگر چند گربه در خانه دارید، ویروس به‌راحتی بین آن‌ها جابه‌جا می‌شود.

تبخال گربه چطور منتقل می‌شود؟

ویروس از راه ترشحات بینی، چشم و دهان گربه آلوده منتقل می‌شود. مهم‌ترین راه‌های انتقال این‌ها هستند:

• عطسه گربه بیمار و قطره‌های ریزی که در هوا پخش می‌شوند
• تماس مستقیم، مثل لیس زدن و تمیز کردن یکدیگر
• ظرف آب و غذا، ظرف خاک و وسایل مشترک
• دست و لباس کسی که گربه آلوده را لمس کرده و بلافاصله سراغ گربه دیگری رفته است
• انتقال از گربه مادر به بچه‌گربه‌ها، به‌خصوص اگر ویروس در دوره زایمان و شیردهی فعال شود

بچه‌گربه‌ها، گربه‌های مسن، گربه‌هایی که بیماری زمینه‌ای دارند و گربه‌هایی که در محیط‌های شلوغ مثل پناهگاه‌ها زندگی می‌کنند، بیشتر در خطرند.

علائم تبخال گربه

علائم تبخال گربه در عفونت اول معمولاً شدیدتر است و در دفعات بعدی که ویروس فعال می‌شود ممکن است خفیف‌تر باشد. نشانه‌های رایج:

• عطسه‌های پشت سر هم
• آبریزش یا ترشح غلیظ از بینی
• قرمزی، تورم و ترشح چشم؛ گاهی فقط در یک چشم
• نیمه‌بسته نگه داشتن چشم، پلک زدن زیاد یا اشک‌ریزش
• زخم قرنیه که ممکن است با کدر شدن سطح چشم همراه باشد
• تب، بی‌حالی و کاهش اشتها؛ گربه‌ای که بینی‌اش گرفته بوی غذا را حس نمی‌کند و کمتر غذا می‌خورد
• به‌ندرت، زخم پوستی روی صورت و اطراف بینی

برای شناختن نشانه‌های تب در گربه، مطلب نشانه‌های تب گربه و روش‌های درمان آن را بخوانید.

تبخال لب گربه چیست؟

بسیاری از صاحبان گربه وقتی زخم یا تورمی روی لب گربه می‌بینند، آن را تبخال می‌دانند. اما گربه‌ها برخلاف انسان، معمولاً تبخال لب به شکل تاول‌های کوچک کنار لب نمی‌گیرند. زخم یا برآمدگی روی لب گربه معمولاً دلایل دیگری دارد:

• زخم آهسته‌رو لب: زخمی قرمز و براق، اغلب روی لب بالا، که جزو گروهی از بیماری‌های پوستی مرتبط با حساسیت در گربه‌هاست.
• زخم‌های دهان در عفونت‌های ویروسی تنفسی: بعضی ویروس‌های تنفسی گربه زخم‌های دهان و زبان ایجاد می‌کنند.
• آسیب یا گاز گرفتگی: در دعوا یا بازی ممکن است لب زخمی شود و عفونت کند.
• جوش یا آکنه چانه: برجستگی‌ها و نقطه‌های سیاه روی چانه و زیر لب.
• زخم پوستی ناشی از هرپس: کمتر رایج است و بیشتر روی صورت و اطراف بینی دیده می‌شود.

چون این حالت‌ها درمان‌های متفاوتی دارند، تشخیص علت زخم لب فقط با معاینه دامپزشک ممکن است. پماد یا داروی انسانی روی لب گربه نزنید.

دلایل فعال شدن دوباره تبخال گربه

در گربه هم مثل انسان، شعله‌ور شدن بیماری با استرس و فشار عصبی ارتباط دارد. بین سیستم ایمنی گربه و ویروس نهفته نوعی تعادل برقرار است. وقتی گربه زیر فشار قرار می‌گیرد، این تعادل به هم می‌خورد و ویروس دوباره فعال می‌شود. عوامل رایج:

• بارداری و شیردهی
• مصرف بعضی داروها، به‌خصوص داروهای استروئیدی که سیستم ایمنی را ضعیف می‌کنند
• جابه‌جایی خانه، سفر یا سپردن گربه به پانسیون
• آمدن حیوان یا عضو تازه به خانه
• بیماری دیگر، جراحی یا دوره نقاهت

اگر گربه‌تان باردار است یا شیر می‌دهد، مراقبت‌های این دوره را در مطلب مراقبت از گربه مادر بعد از زایمان و در زمان شیردهی بخوانید. جراحی هم یکی از دوره‌های پرتنش است؛ نکات مراقبت بعد از آن در مطلب نگهداری از گربه پس از عقیم‌سازی آمده است.

چه زمانی باید گربه را نزد دامپزشک برد؟

اگر حدس می‌زنید گربه‌تان تبخال دارد، بهتر است دامپزشک او را ببیند. در این موارد مراجعه را عقب نیندازید:

• چشم گربه بسته مانده، کدر شده یا گربه آن را مدام با پنجه می‌مالد
• گربه بیش از یک روز غذا نخورده است
• تنفس سخت یا با دهان باز
• تب، بی‌حالی شدید یا کم‌آبی
• بچه‌گربه‌ای که علائم چشمی یا تنفسی دارد
• علائمی که با مراقبت در خانه بعد از چند روز بهتر نمی‌شوند

زخم قرنیه اگر درمان نشود، ممکن است به چشم آسیب جدی بزند. در بچه‌گربه‌ها عفونت چشم سریع‌تر پیشرفت می‌کند؛ درباره آن در مطلب عفونت چشم در بچه‌گربه‌های تازه متولدشده بیشتر بخوانید.

راه‌های درمان تبخال گربه

هیچ درمانی ویروس تبخال را کاملاً از بدن گربه پاک نمی‌کند. هدف درمان، کم کردن شدت علائم، کوتاه کردن دوره بیماری و جلوگیری از عوارضی مثل زخم قرنیه و عفونت باکتریایی است. درمان معمولاً دو بخش دارد: مراقبت در خانه و داروهای ضد ویروس که دامپزشک تجویز می‌کند. از درمان‌های خانگی و سنتی که پایه علمی ندارند پرهیز کنید، چون ممکن است زمان طلایی درمان را از دست بدهید.

مراقبت و نگهداری از گربه بیمار

• پرهیز از داروهای سرکوب‌کننده ایمنی: داروهای استروئیدی را فقط با نظر دامپزشک مصرف کنید.
• هوای مرطوب: بخار به باز شدن راه تنفس کمک می‌کند. می‌توانید گربه را چند دقیقه در حمام بخارگرفته نگه دارید یا از دستگاه بخور استفاده کنید، به شرطی که گربه به آب داغ و دستگاه دسترسی نداشته باشد.
• تمیز نگه داشتن چشم و بینی: ترشحات را با پنبه یا گاز تمیز و آب ولرم آرام پاک کنید؛ برای هر چشم از یک تکه جداگانه استفاده کنید. محیط زندگی گربه را هم تا جای ممکن تمیز و راحت نگه دارید.
• تشویق به غذا خوردن: بو نقش مهمی در اشتهای گربه دارد. غذای مرطوب و کمی گرم‌شده بوی بیشتری دارد و گربه را به خوردن تشویق می‌کند. تغذیه کافی و آب کافی برای بهبود ضروری است.
• کم کردن استرس: جای آرام و گرم، برنامه روزانه ثابت و دوری از سروصدا به سیستم ایمنی کمک می‌کند.
• جدا کردن گربه بیمار: اگر چند گربه دارید، تا بهبود علائم ظرف آب و غذا و خاک گربه بیمار را جدا کنید و بعد از لمس او دست‌هایتان را بشویید.

بیماری و استرس گاهی روی پوست و موی گربه هم اثر می‌گذارد؛ در این باره بخوانید: مشکلات معمول موی گربه؛ چرا موهای گربه می‌ریزد؟

آنتی‌بیوتیک و پماد چشمی

آنتی‌بیوتیک‌ها ویروس را از بین نمی‌برند. دامپزشک گاهی آن‌ها را برای درمان عفونت‌های باکتریایی ثانویه تجویز می‌کند که روی بیماری ویروسی سوار شده‌اند. پماد یا قطره چشمی هم فقط باید طبق تجویز دامپزشک استفاده شود. بعضی قطره‌های چشمی که حاوی کورتون هستند، در زخم قرنیه ناشی از هرپس می‌توانند حال چشم را بدتر کنند.

درمان ضد ویروسی تبخال گربه

• داروهای ضد ویروس ویروس را کاملاً از بین نمی‌برند، اما تکثیر آن را کم می‌کنند و به کنترل علائم کمک می‌کنند.
• بهتر است درمان ضد ویروسی در ابتدای بروز بیماری شروع شود.
• این داروها معمولاً باید به‌طور منظم و تا پایان دوره‌ای که دامپزشک تعیین می‌کند مصرف شوند.
• قطره‌های ضد ویروس چشمی که برای چشم گربه بی‌خطرند، در درگیری چشم کاربرد دارند؛ مثل تری‌فلوریدین و آیدوکسوریدین. تری‌فلوریدین ممکن است کمی سوزش ایجاد کند و آیدوکسوریدین معمولاً عوارض موضعی کمتری دارد.
• داروهای خوراکی ضد ویروس هم وجود دارند که انتخاب و دوز آن‌ها فقط کار دامپزشک است.

هشدار مهم: هرگز داروی ضد تبخال انسانی را خودسرانه به گربه ندهید. بعضی از این داروها برای گربه سمی‌اند و می‌توانند آسیب جدی به کلیه، کبد و خون بزنند.

پیشگیری از تبخال گربه

واکسیناسیون مهم‌ترین راه کمک به سیستم ایمنی گربه در برابر این ویروس است. واکسن جلوی آلوده شدن را به‌طور کامل نمی‌گیرد، اما معمولاً شدت بیماری را بسیار کم می‌کند. برای پیشگیری:

1. واکسن‌های دوره‌ای گربه را طبق برنامه دامپزشک کامل کنید.
2. گربه تازه را مدتی جدا نگه دارید تا مطمئن شوید علائم تنفسی ندارد.
3. ظرف‌ها و ظرف خاک را مرتب تمیز کنید و برای هر گربه ظرف جدا بگذارید.
4. استرس گربه را تا جای ممکن کم کنید، چون عامل اصلی فعال شدن دوباره ویروس است.
5. تغذیه کامل و مناسب سن گربه را فراهم کنید؛ برای تهیه غذا و لوازم می‌توانید به بخش غذا و لوازم گربه سر بزنید.

پرسش‌های پرتکرار

تبخال گربه چیست؟

تبخال گربه بیماری ویروسی‌ای است که عامل آن هرپس ویروس گربه نوع ۱ است و بیشتر چشم و دستگاه تنفسی بالایی را درگیر می‌کند. عطسه، آبریزش بینی و ترشح و قرمزی چشم از علائم رایج آن‌اند. ویروس معمولاً تا آخر عمر به‌صورت نهفته در بدن گربه می‌ماند.

تبخال لب گربه چیست و خطرناک است؟

گربه‌ها معمولاً مثل انسان تبخال کنار لب نمی‌گیرند. زخم یا تورم لب گربه بیشتر از زخم آهسته‌رو لب، زخم‌های دهانی ویروسی، آسیب یا آکنه چانه است. چون درمان هر کدام فرق دارد، گربه باید معاینه شود و نباید پماد انسانی روی لبش زد.

آیا تبخال گربه به انسان منتقل می‌شود؟

نه. هرپس ویروس گربه فقط گربه‌سانان را مبتلا می‌کند و به انسان یا سگ سرایت نمی‌کند. تبخال انسان هم به گربه منتقل نمی‌شود. اما بین گربه‌ها به‌راحتی جابه‌جا می‌شود.

آیا تبخال گربه درمان قطعی دارد؟

نه، هیچ دارویی ویروس را کاملاً از بدن پاک نمی‌کند. با مراقبت در خانه، داروهای ضد ویروس و در صورت نیاز آنتی‌بیوتیک برای عفونت ثانویه، علائم معمولاً کنترل می‌شوند. کم کردن استرس هم از فعال شدن دوباره ویروس پیشگیری می‌کند.

واکسن جلوی تبخال گربه را می‌گیرد؟

واکسن به‌طور کامل از آلوده شدن جلوگیری نمی‌کند، اما معمولاً بیماری را بسیار خفیف‌تر می‌کند. به همین دلیل کامل کردن واکسن‌های دوره‌ای، به‌خصوص در بچه‌گربه‌ها، اهمیت زیادی دارد.